'माळीण'ची आठवण करून देणारी घटना... मावळमध्ये डोंगर कोसळून थरार!

"माळीणची ती काळीज पिळवटून टाकणारी घटना... महाराष्ट्र अजून विसरलेला नाही. आणि आता पुन्हा एकदा तशाच भयावह आठवणी जाग्या झाल्या आहेत. पुणे जिल्ह्यातील मावळ तालुक्यात विसापूर किल्ल्याचा तुकडा थेट एका घरावर कोसळला आणि काही क्षणांतच अख्खं कुटुंब मातीच्या ढिगाऱ्याखाली गाडलं गेलं."

गेल्या काही दिवसांपासून पुणे जिल्ह्यात मुसळधार पाऊस सुरू आहे. विशेषतः घाटमाथ्यावर विक्रमी पावसाची नोंद झाली आहे. या सततच्या पावसामुळे डोंगराची माती सैल झाली आणि मावळ तालुक्यातील पाटण गावावर भीषण संकट कोसळलं. विसापूर किल्ल्याच्या उतारावरील मोठा भाग अचानक कोसळला आणि खाली असलेल्या नंदू तिकोणे यांच्या घरावर आदळला. काही क्षणांत घर पूर्णपणे माती आणि दगडाखाली गाडलं गेलं.

पहाटेची वेळ... सगळे गाढ झोपेत... आणि अचानक प्रचंड आवाज. स्थानिक नागरिकांना सुरुवातीला नेमकं काय झालं हेच समजलं नाही. मात्र काही क्षणांत धुळीचा प्रचंड ढग उडाला आणि तिकोणे कुटुंबाचं घर अक्षरशः दिसेनासं झालं. प्रत्यक्षदर्शींनी सांगितलं की, स्फोटासारखा आवाज झाला आणि काही सेकंदांत संपूर्ण घर मातीखाली गाडलं गेलं.

घटनेची माहिती मिळताच स्थानिक प्रशासन, पोलीस, महसूल विभाग आणि आपत्ती व्यवस्थापनाची यंत्रणा घटनास्थळी दाखल झाली. त्यानंतर राष्ट्रीय आपत्ती प्रतिसाद दल अर्थात NDRF चे ३० सदस्यीय पथकही बचावकार्यासाठी पोहोचले. जेसीबी, अत्याधुनिक उपकरणे आणि प्रशिक्षित जवानांच्या मदतीने ढिगारा हटवण्याचे काम युद्धपातळीवर सुरू करण्यात आले.

या दुर्घटनेने अनेकांच्या डोळ्यांसमोर २०१४ मधील माळीण दुर्घटनेची आठवण उभी केली. त्यावेळी पुणे जिल्ह्यातील माळीण गावावर संपूर्ण डोंगर कोसळला होता आणि एका क्षणात संपूर्ण गावच मातीखाली गाडलं गेलं होतं. शेकडो लोकांचा मृत्यू झाला होता. त्या जखमा अजून भरलेल्या नाहीत, तोच मावळमधील ही घटना पुन्हा एकदा डोंगरकड्यांखाली राहणाऱ्या नागरिकांच्या सुरक्षिततेवर मोठा प्रश्नचिन्ह निर्माण करत आहे.

विशेष म्हणजे, यंदाच्या पावसाने पुणे जिल्ह्यात अनेक विक्रम मोडले आहेत. लोणावळा परिसरात अवघ्या २४ तासांत ६७० मिमी पावसाची नोंद झाली. ताम्हिणी, भिरा, शिरगाव, खोपोली या भागांतही अतिवृष्टी झाली आहे. सतत कोसळणाऱ्या पावसामुळे डोंगरांमध्ये पाणी झिरपत राहते, मातीचा आधार कमी होतो आणि अशा प्रकारच्या दरडी कोसळण्याचा धोका अनेक पटींनी वाढतो.

तज्ज्ञांच्या मते, सह्याद्रीच्या डोंगररांगांमध्ये मुसळधार पावसानंतर भूस्खलनाचा धोका कायम असतो. विशेषतः डोंगराच्या पायथ्याशी किंवा किल्ल्यांच्या उताराजवळ राहणाऱ्या नागरिकांसाठी हा धोका अधिक गंभीर असतो. हवामान बदलामुळे अतिवृष्टीच्या घटना वाढत असल्याने अशा संवेदनशील भागांचं वैज्ञानिक सर्वेक्षण आणि पुनर्वसन ही आता काळाची गरज बनली आहे.

दरम्यान, प्रशासनाने नागरिकांना अत्यंत सतर्क राहण्याचं आवाहन केलं आहे. रेड अलर्ट असलेल्या भागांमध्ये अनावश्यक प्रवास टाळावा, डोंगरकडे, धबधबे आणि ट्रेकिंगसाठी जाणं टाळावं, तसेच भूस्खलनाचा धोका असलेल्या भागातील नागरिकांनी सुरक्षित ठिकाणी स्थलांतर करावं, अशा सूचना देण्यात आल्या आहेत.

मावळमधील ही दुर्घटना केवळ एका कुटुंबाची शोकांतिका नाही, तर महाराष्ट्रासाठी मोठा इशारा आहे. माळीणनंतर आपण काय शिकलो? धोकादायक ठिकाणांची ओळख पटली का? अशा भागातील नागरिकांचं पुनर्वसन झालं का? आणि अतिवृष्टीच्या पार्श्वभूमीवर आपली आपत्ती व्यवस्थापन यंत्रणा पुरेशी सक्षम आहे का? असे अनेक प्रश्न या घटनेनंतर पुन्हा ऐरणीवर आले आहेत.

निसर्गाचा रौद्र अवतार थांबवणं कोणाच्याही हातात नाही. पण अशा दुर्घटना टाळण्यासाठी योग्य नियोजन, वेळेवर इशारे आणि धोकादायक भागांतील नागरिकांच्या सुरक्षिततेला प्राधान्य देणं अत्यावश्यक आहे. कारण एका क्षणात कोसळणारी दरड फक्त घर उद्ध्वस्त करत नाही... ती अनेक कुटुंबांची स्वप्नंही कायमची गाडून टाकते.