महाराष्ट्रात पावसाला तात्पुरता ब्रेक; पुढील तीन दिवस मुसळधार पावसाची शक्यता कमी, IMDचा अंदाज

महाराष्ट्रात पावसाला तात्पुरता ब्रेक; पुढील तीन दिवस मुसळधार पावसाची शक्यता कमी, IMDचा अंदाज

मुंबई : गेल्या काही दिवसांपासून कोकण, मुंबई, ठाणे, पालघर, रायगड तसेच पश्चिम महाराष्ट्रातील अनेक भागांमध्ये मुसळधार ते अतिमुसळधार पावसाने जनजीवन विस्कळीत केले होते. अनेक नद्या धोक्याच्या पातळीवरून वाहू लागल्या, काही ठिकाणी पूरस्थिती निर्माण झाली, तर वाहतूक आणि दैनंदिन जीवनावरही त्याचा मोठा परिणाम झाला. मात्र आता राज्यातील पावसाचा जोर कमी होण्याची चिन्हे दिसू लागली आहेत. भारतीय हवामान विभागाने (IMD) पुढील तीन दिवस महाराष्ट्रात व्यापक स्वरूपाच्या मुसळधार पावसाची शक्यता कमी असल्याचा अंदाज व्यक्त केला आहे.

हवामान तज्ज्ञांच्या मते, सध्या पावसाचा वेग कमी होण्यामागे दोन महत्त्वाची हवामानशास्त्रीय कारणे आहेत. यामुळे राज्यातील बहुतांश भागांमध्ये हलका ते मध्यम स्वरूपाचा पाऊस होण्याची शक्यता असली तरी अतिवृष्टीची परिस्थिती निर्माण होण्याची शक्यता सध्या कमी आहे.

अरबी समुद्रात अनुकूल हवामान प्रणालीचा अभाव

सध्या संपूर्ण देशात नैऋत्य मान्सून सक्रिय असला तरी महाराष्ट्रात जोरदार पाऊस पाडण्यासाठी आवश्यक असलेली हवामान प्रणाली अरबी समुद्रात तयार झालेली नाही. सामान्यतः अरबी समुद्रात कमी दाबाचे क्षेत्र (Low Pressure Area) किंवा प्रभावी चक्राकार प्रणाली निर्माण झाल्यास कोकण किनारपट्टी, घाटमाथा आणि पश्चिम महाराष्ट्रात पावसाचा जोर वाढतो.

यावेळी मात्र अशी कोणतीही प्रभावी प्रणाली सक्रिय नसल्याने राज्याच्या पश्चिम भागात मोठ्या प्रमाणात ढगांची निर्मिती होत नाही. त्यामुळे मागील आठवड्यात अनुभवलेल्या अतिवृष्टीसारखी परिस्थिती सध्या दिसून येण्याची शक्यता कमी असल्याचे हवामान विभागाने स्पष्ट केले आहे.

उत्तर भारताकडे हवामान प्रणालींचा कल

सॅटेलाइट निरीक्षणांनुसार उत्तर प्रदेशातील गोरखपूर परिसरात कमी दाबाचे क्षेत्र सक्रिय झाले आहे. त्याचबरोबर कमी दाबाचा पट्टा (Trough) उत्तर भारतातून ईशान्य भारताच्या दिशेने विस्तारलेला आहे.

या हवामान बदलामुळे मोठ्या प्रमाणातील ढगांचा समूह उत्तर आणि ईशान्य भारताच्या दिशेने सरकत आहे. परिणामी महाराष्ट्राच्या दिशेने आवश्यक प्रमाणात आर्द्रता आणि ढगांचा पुरवठा होत नसल्याने राज्यात मुसळधार पावसासाठी अनुकूल परिस्थिती निर्माण होत नाही.

MJO मुळेही पावसाचा वेग मंदावला

हवामान विभागाने पावसामध्ये घट होण्यामागे Madden-Julian Oscillation (MJO) या जागतिक हवामान प्रणालीचाही महत्त्वाचा प्रभाव असल्याचे सांगितले आहे.

ही प्रणाली विषुववृत्ताजवळ ढगांचा मोठा पट्टा तयार करून पूर्वेकडे सरकत असते. या पट्ट्याचा सक्रिय भाग भारताजवळ असताना पावसासाठी अनुकूल वातावरण तयार होते. मात्र सध्या या प्रणालीचा कोरडा (Dry Phase) भाग भारताच्या परिसरात सक्रिय झाला असून पाऊस निर्माण करणारा सक्रिय भाग पूर्वेकडे सरकला आहे.

याचा परिणाम महाराष्ट्रासह देशातील अनेक राज्यांमध्ये पावसाचा वेग कमी होण्यात झाला आहे. हवामान तज्ज्ञांच्या मते, MJO ला पृथ्वीभोवती एक संपूर्ण फेरी पूर्ण करण्यासाठी साधारणतः 30 ते 60 दिवसांचा कालावधी लागतो. त्यामुळे पुढील काळात त्याच्या स्थितीनुसार पावसामध्ये पुन्हा बदल होऊ शकतो.

पुढील तीन दिवसांचा हवामान अंदाज

भारतीय हवामान विभागाच्या ताज्या अंदाजानुसार शुक्रवार आणि शनिवार या दोन दिवसांत महाराष्ट्रातील बहुतांश जिल्ह्यांमध्ये मुसळधार पावसाचा कोणताही विशेष इशारा देण्यात आलेला नाही. काही ठिकाणी हलका ते मध्यम स्वरूपाचा पाऊस किंवा तुरळक सरी पडू शकतात. मात्र अतिमुसळधार पावसाची शक्यता अत्यल्प असल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे.

रविवारी मात्र विदर्भातील काही जिल्ह्यांसाठी यलो अलर्ट जारी करण्यात आला आहे. नागपूर, वर्धा, भंडारा, गोंदिया, चंद्रपूर आणि गडचिरोली या जिल्ह्यांमध्ये हलका ते मध्यम पाऊस पडण्याची शक्यता हवामान विभागाने व्यक्त केली आहे.

कोकण आणि मुंबईला तात्पुरता दिलासा

गेल्या आठवड्यात मुंबई, ठाणे, पालघर, रायगड, रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांमध्ये अतिवृष्टीमुळे अनेक ठिकाणी पाणी साचणे, वाहतूक कोंडी आणि जनजीवन विस्कळीत होण्याच्या घटना घडल्या होत्या.

मात्र सध्याच्या अंदाजानुसार या किनारपट्टी भागांसाठी पुढील काही दिवस रेड, ऑरेंज किंवा यलो अलर्ट जारी करण्यात आलेला नाही. त्यामुळे नागरिकांना काही प्रमाणात दिलासा मिळण्याची शक्यता आहे.

कुठे झाला सरासरीपेक्षा जास्त पाऊस?

जुलै महिन्याच्या पहिल्या आठवड्यात राज्यातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये सरासरीपेक्षा अधिक पावसाची नोंद झाली आहे. विशेषतः गोंदिया, भंडारा, नागपूर, वर्धा, चंद्रपूर, पुणे, सातारा आणि सांगली या जिल्ह्यांमध्ये चांगला पाऊस झाला असून जलसाठ्यांमध्येही वाढ झाली आहे.

मराठवाड्यात अद्याप पावसाची कमतरता

दुसरीकडे मराठवाड्यातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये अद्याप समाधानकारक पाऊस झालेला नाही. बीड, परभणी, हिंगोली, धाराशिव, नांदेड आणि सोलापूर या भागांमध्ये सरासरीपेक्षा कमी पावसाची नोंद झाली आहे. त्यामुळे खरीप हंगामातील पिकांसाठी अजूनही चांगल्या पावसाची आवश्यकता असल्याचे कृषी तज्ज्ञांचे मत आहे.

एल निनोचा परिणाम कायम राहण्याची शक्यता

हवामान तज्ज्ञांच्या मते, यंदाही एल निनोचा प्रभाव काही प्रमाणात कायम राहू शकतो. त्यामुळे ऑगस्ट आणि सप्टेंबर महिन्यांमध्ये राज्यातील काही भागांमध्ये पावसाचे प्रमाण अपेक्षेपेक्षा कमी राहण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.

तथापि, आगामी काळात अरबी समुद्र किंवा बंगालच्या उपसागरात नवीन कमी दाबाचे क्षेत्र तयार झाल्यास महाराष्ट्रातील पावसाचा जोर पुन्हा वाढू शकतो. सध्या मात्र हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार पुढील तीन दिवस राज्यातील बहुतांश भागांमध्ये मुसळधार पावसापासून दिलासा मिळण्याची शक्यता असून नागरिकांनी स्थानिक हवामान विभागाच्या सूचनांवर लक्ष ठेवण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.