साहिल वाकोडे प्रकरणावर राज ठाकरेंची प्रतिक्रिया; “जात शोधण्यापेक्षा शिक्षण व्यवस्थेतील प्रश्नांवर विचार करा”

साहिल वाकोडे प्रकरणावर राज ठाकरेंची प्रतिक्रिया; “जात शोधण्यापेक्षा शिक्षण व्यवस्थेतील प्रश्नांवर विचार करा”

तपास पूर्ण होण्यापूर्वी आरोप-प्रत्यारोप करणे अयोग्य असल्याचे मत; विद्यार्थ्यांच्या आंदोलनाची दिशा शिक्षण व्यवस्थेतील त्रुटी दूर करण्याकडे असावी, अशी भूमिका

मुंबई : आयआयटी मुंबईतील विद्यार्थी साहिल वाकोडे याच्या आत्महत्येनंतर सुरू झालेल्या वादावर महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेचे अध्यक्ष राज ठाकरे यांनी प्रतिक्रिया व्यक्त केली आहे. या प्रकरणाचा तपास पूर्ण होण्यापूर्वी आरोप-प्रत्यारोप करणे आणि घटनेत ‘जात’ हा मुद्दा पुढे आणणे योग्य नसल्याचे त्यांनी म्हटले आहे. त्याऐवजी विद्यार्थ्यांच्या आत्महत्यांमागील कारणे, शिक्षण व्यवस्थेतील ताणतणाव आणि विद्यार्थ्यांना उपलब्ध असलेल्या मदतीच्या व्यवस्थेवर गांभीर्याने चर्चा व्हायला हवी, अशी भूमिका त्यांनी मांडली. 

राज ठाकरे यांनी सोशल मीडियावरील पोस्टमधून साहिल वाकोडेच्या मृत्यूबद्दल चिंता व्यक्त केली. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, साहिलच्या आत्महत्येनंतर या घटनेच्या कारणांवरून विविध दावे केले जात आहेत. आयआयटी प्रशासनाने परीक्षेदरम्यान साहिलने मोबाईल आणि चॅटजीपीटीचा वापर केल्याचा आरोप सुरुवातीला केला होता. मात्र, तपास पूर्ण होण्यापूर्वी हा आरोप सार्वजनिक करणे अयोग्य होते, हे प्रशासनाने नंतर मान्य करून माफी मागितल्याचे राज ठाकरे यांनी आपल्या पोस्टमध्ये नमूद केले आहे. दुसरीकडे साहिलच्या कुटुंबीयांनी प्राध्यापकांकडून जातीय छळ झाल्याचे आरोप केले असून, त्यावर गुन्हा दाखल होऊन तपास सुरू असल्याचेही त्यांनी नमूद केले. 

“मुलाने आत्महत्येचा मार्ग का स्वीकारला?”

या संपूर्ण प्रकरणात एका तरुणाचा जीव गेला असून, त्याला आत्महत्येचा मार्ग का स्वीकारावा लागला, या मूलभूत प्रश्नावर पुरेशी चर्चा होत नसल्याची खंत राज ठाकरे यांनी व्यक्त केली. एखादा विद्यार्थी परीक्षेत गैरप्रकार करत असल्यास त्याला रोखणे आणि नियमांनुसार कारवाई करणे हे प्राध्यापकांचे कर्तव्य असल्याचे त्यांनी म्हटले. मात्र, आरोप सिद्ध होण्यापूर्वी मृत विद्यार्थ्याला गुन्हेगार ठरवणे योग्य नसल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले.

त्याचप्रमाणे, साहिलच्या कुटुंबीयांनी जातीय छळाचे आरोप केले आहेत. या आरोपांच्या आधारे गुन्हा दाखल झाला असला तरी तपास पूर्ण होण्यापूर्वी संबंधित प्राध्यापकांना दोषी ठरवणे योग्य नसल्याचे राज ठाकरे यांनी म्हटले आहे. त्यामुळे या प्रकरणातील आरोपांची सत्यता तपासातून स्पष्ट होणे आवश्यक असल्याचा मुद्दा त्यांच्या भूमिकेतून पुढे येतो. 

“जात हा मुद्दा पुढे आणून मुख्य प्रश्नाकडे दुर्लक्ष नको”

राज ठाकरे यांनी आपल्या पोस्टमध्ये शिक्षण क्षेत्रातील जातीय ओळखींच्या वाढत्या चर्चेचाही संदर्भ दिला. त्यांच्या मते, गेल्या काही दशकांत समाजातील जातीय विभागणीचा प्रभाव वाढल्याचे त्यांनी अनेकदा भाषणांमध्ये सांगितले आहे. शाळा, कार्यालये आणि आता आयआयटीसारख्या संस्थांमध्येही विद्यार्थ्यांकडे किंवा सहकाऱ्यांकडे जातीय दृष्टिकोनातून पाहिले जाणे ही चिंतेची बाब असल्याचे त्यांनी म्हटले.

मात्र, साहिलच्या आत्महत्येच्या प्रकरणात ही घटना जातीय कारणांमुळेच घडली, असा निष्कर्ष तपास पूर्ण होण्यापूर्वी काढणे योग्य नसल्याचे त्यांच्या वक्तव्याचा आशय आहे. एका विद्यार्थ्याच्या मृत्यूमागील सर्व संभाव्य कारणांचा तपास होणे आणि त्यातून नेमके काय घडले हे समोर येणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी मांडले. 

स्पर्धा परीक्षा आणि शैक्षणिक ताणाचाही मुद्दा

आयआयटी आणि इतर उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये प्रवेश मिळवण्यासाठी विद्यार्थ्यांना मोठ्या स्पर्धेला सामोरे जावे लागते, असे राज ठाकरे यांनी नमूद केले. मर्यादित जागांसाठी मोठ्या संख्येने विद्यार्थी परीक्षा देतात. प्रवेशानंतर अभ्यासाचे ओझे, पुढील करिअरची चिंता आणि कॅम्पस निवडीशी संबंधित अपेक्षा यामुळे विद्यार्थ्यांवर ताण निर्माण होऊ शकतो, असे त्यांनी म्हटले.

हा ताण केवळ आयआयटीच्या विद्यार्थ्यांपुरता मर्यादित नसून विविध शाखांमध्ये शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांमध्ये तो दिसतो, असेही त्यांनी नमूद केले. कॉमर्स आणि कला शाखांपासून डॉक्टर आणि अभियंत्यांपर्यंत विविध क्षेत्रांतील विद्यार्थ्यांना शिक्षण आणि करिअरशी संबंधित दबावाचा सामना करावा लागत असल्याचे त्यांनी म्हटले. 

“शिक्षण व्यवस्थेत आमूलाग्र बदलाची गरज”

गेल्या काही दशकांत शिक्षणाचे बाजारीकरण झाल्याने भारतीय शिक्षण व्यवस्थेचे मोठे नुकसान झाल्याचे मत राज ठाकरे यांनी व्यक्त केले. या व्यवस्थेत मूलभूत बदल करण्याची आवश्यकता असल्याचे त्यांनी म्हटले.

साहिलच्या प्रकरणाच्या निमित्ताने विद्यार्थ्यांच्या आंदोलनाचा संदर्भ देताना त्यांनी आंदोलनाची दिशा शिक्षण व्यवस्थेतील त्रुटींवर केंद्रित असावी, असे आवाहन केले. विद्यार्थ्यांनी केलेल्या मागण्यांमध्ये समुपदेशनाची व्यवस्था, २४ तास मानसोपचारतज्ज्ञ उपलब्ध असणे, विद्यार्थ्यांच्या तक्रारींच्या निवारणातील पारदर्शकता आणि शिस्तभंगाच्या कारवाईदरम्यान विद्यार्थ्यांवर अनावश्यक मानसिक दबाव येऊ नये यासाठीची व्यवस्था यांचा समावेश असल्याचे त्यांनी नमूद केले. 

त्यांच्या मते, विद्यार्थ्यांच्या या मागण्यांवर सरकार आणि प्रशासनाने उत्तर देणे आणि आवश्यक सुधारणा करणे गरजेचे आहे. शिक्षण व्यवस्थेतील दोष दूर करण्याच्या मुद्द्यावर आंदोलन पुढे गेले, तर त्यातून व्यवस्थेतील प्रश्नांकडे अधिक गांभीर्याने पाहिले जाऊ शकते, अशी भूमिका त्यांनी मांडली. 

तपासाच्या निष्कर्षाकडे लक्ष

साहिल वाकोडे प्रकरणात सध्या विविध बाजूंनी दावे आणि आरोप समोर आले आहेत. आयआयटी प्रशासनाने सुरुवातीला केलेल्या आरोपांबाबत नंतर माफी मागितली आहे, तर साहिलच्या कुटुंबीयांनी जातीय छळाचे आरोप केले आहेत. प्राध्यापकांनीही आपली बाजू मांडली असल्याचे राज ठाकरे यांनी त्यांच्या पोस्टमध्ये नमूद केले आहे. त्यामुळे या सर्व दाव्यांची सत्यता तपासाच्या निष्कर्षानंतरच स्पष्ट होणार आहे. 

दरम्यान, या प्रकरणाचा तपास सुरू असताना विद्यार्थ्यांच्या मानसिक आरोग्याची काळजी, तक्रार निवारण यंत्रणेची परिणामकारकता, शैक्षणिक दबाव आणि शिस्तभंगाच्या प्रक्रियेतील पारदर्शकता या मुद्द्यांवर चर्चा सुरू झाली आहे. साहिलच्या मृत्यूचे नेमके कारण तपासातून स्पष्ट होणे आणि त्यानुसार पुढील कारवाई होणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.