२५ वर्षांनंतर सप्टेंबरमध्ये दिल्लीत तापमान २१ अंशांवर; लवकर हिवाळा येणार की हवामानातील तात्पुरता बदल?

२५ वर्षांनंतर सप्टेंबरमध्ये दिल्लीत तापमान २१ अंशांवर; लवकर हिवाळा येणार की हवामानातील तात्पुरता बदल?

बंगालच्या उपसागरातील कमी दाबाच्या पट्ट्याचा परिणाम; एल निनोमुळे यंदा हिवाळा लवकर सुरू होणार नसल्याचं हवामान तज्ज्ञांचं स्पष्टीकरण

नवी दिल्ली : देशभरात सध्या हवामानात अचानक बदल जाणवत असून, दिल्लीत सप्टेंबर महिन्यात तब्बल २५ वर्षांनंतर रात्रीच्या तापमानात मोठी घट नोंदवण्यात आली आहे. २७ सप्टेंबर रोजी दिल्लीत रात्रीचे तापमान २१ अंश सेल्सिअसपर्यंत खाली आलं. २००१ नंतर सप्टेंबर महिन्यात प्रथमच इतकं कमी रात्रीचं तापमान नोंदवलं गेल्याचं वृत्त आहे. त्यामुळे उकाड्याच्या वातावरणात अचानक गारवा जाणवू लागल्याने यंदा हिवाळा लवकर सुरू होणार का, असा प्रश्न उपस्थित होत आहे.

गेल्या काही दिवसांत देशातील अनेक राज्यांमध्ये मुसळधार पाऊस झाला. दुसरीकडे महाराष्ट्रात काही भागांत पावसाने विश्रांती घेतल्याचं चित्र आहे. या बदलत्या वातावरणाचा संबंध एल निनोशी आहे का, तसेच यंदा हिवाळा वेळेआधी सुरू होणार का, याबाबतही चर्चा सुरू झाली आहे.

बंगालच्या उपसागरातील कमी दाबाचा पट्टा कारणीभूत

हवामानातील सध्याच्या बदलामागे बंगालच्या उपसागरात निर्माण झालेला कमी दाबाचा पट्टा प्रमुख कारण असल्याचं वृत्तात नमूद करण्यात आलं आहे. कमी दाबाचा पट्टा म्हणजे वातावरणातील असा प्रदेश, जिथे हवेचा दाब तुलनेने कमी असतो. बंगालच्या उपसागरात दीर्घकाळापासून ही हवामान प्रणाली सक्रिय असल्याने त्याचा परिणाम देशातील अनेक भागांवर झाला आहे.

सप्टेंबर आणि ऑक्टोबरदरम्यान भारतातून मान्सूनच्या परतीचा प्रवास सुरू होतो. मान्सून माघारी जात असताना हिमालयीन भागातून तसेच उत्तर आणि वायव्येकडून येणाऱ्या वाऱ्यांच्या प्रवाहातही बदल होतो. त्यामुळे काही भागांमध्ये पाऊस, तर काही ठिकाणी तापमानात चढ-उतार पाहायला मिळतात.

अनेक राज्यांमध्ये पावसाचा परिणाम

बंगालच्या उपसागरातील हवामान प्रणालीमुळे ओडिशा, आंध्र प्रदेश, तेलंगणा, महाराष्ट्र, मध्य प्रदेश, उत्तर प्रदेश, बिहार, झारखंड, पश्चिम बंगाल आणि ईशान्य भारतातील काही भागांमध्ये पावसाचा परिणाम दिसून आला. याशिवाय दिल्ली, उत्तराखंड, हरियाणा आणि राजस्थानमध्येही या प्रणालीचा प्रभाव जाणवला.

पावसासोबतच काही भागांमध्ये ढगाळ वातावरण आणि वाऱ्यांमुळे तापमानात तात्पुरती घट होऊ शकते. दिल्लीत सप्टेंबरच्या अखेरीस जाणवलेला गारवा याच हवामान प्रक्रियेचा भाग असल्याचं वृत्तात स्पष्ट करण्यात आलं आहे.

एल निनोमुळे हिवाळा लवकर येणार?

दिल्लीत सप्टेंबरमध्ये तापमान २१ अंशांपर्यंत घसरल्याने यंदाचा हिवाळा लवकर सुरू होणार का, असा प्रश्न निर्माण झाला आहे. मात्र, सध्याच्या तापमानातील घसरणीचा थेट संबंध एल निनोशी जोडता येत नाही.

उपलब्ध माहितीनुसार, सध्याचा हवामान बदल प्रामुख्याने बंगालच्या उपसागरातून निर्माण झालेल्या हवामान प्रणालीमुळे होत आहे. त्यामुळे सप्टेंबरच्या अखेरीस काही भागांत गारवा जाणवत असला, तरी त्याला हिवाळ्याची सुरुवात मानता येणार नाही.

तापमानात काही दिवसांसाठी झालेली घट आणि ऋतू बदल यामध्ये फरक असतो. एखाद्या भागात अचानक तापमान कमी झालं म्हणून संपूर्ण प्रदेशात हिवाळा सुरू झाला, असा निष्कर्ष काढता येत नाही.

पुन्हा वाढणार तापमान

सध्याच्या गारव्यानंतर उत्तर भारतातील तापमान पुन्हा वाढण्याची शक्यता आहे. ३० सप्टेंबर ते १ ऑक्टोबरदरम्यान पंजाब, हरियाणा, दिल्ली, राजस्थान आणि उत्तर प्रदेशच्या बहुतांश भागांमध्ये उकाडा वाढण्याची शक्यता असल्याचं वृत्तात नमूद करण्यात आलं आहे.

उत्तर भारतातील मैदानी प्रदेशात ढगांचं प्रमाण कमी झाल्यानंतर सूर्यप्रकाश वाढेल आणि त्याचा परिणाम तापमानावर होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे सध्या जाणवणारा गारवा कायम राहीलच, असं नाही. पुढील काही दिवसांत तापमानात पुन्हा वाढ होऊ शकते.

आणखी एका कमी दाबाच्या क्षेत्राची शक्यता

दरम्यान, म्यानमारजवळ आणखी एक कमी दाबाचं क्षेत्र तयार होण्याची शक्यता आहे. हे क्षेत्र पुढे ईशान्य बंगालच्या उपसागरात विकसित होऊन जमिनीच्या दिशेने सरकण्याची शक्यता असल्याचं वृत्तात सांगण्यात आलं आहे.

मात्र, या नव्या हवामान प्रणालीचा प्रभाव आधीच्या कमी दाबाच्या क्षेत्राच्या तुलनेत कमी असण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे पुढील काही दिवसांतील पाऊस आणि तापमानातील बदल यावर या प्रणालीची दिशा आणि तीव्रता महत्त्वाची ठरणार आहे.

सप्टेंबरमधील गारवा म्हणजे हिवाळ्याची चाहूल नाही

दिल्लीत २५ वर्षांनंतर सप्टेंबरमध्ये २१ अंश सेल्सिअस रात्रीचं तापमान नोंदवलं गेल्याने ही बाब निश्चितच लक्षवेधी आहे. मात्र, ही नोंद म्हणजे हिवाळा लवकर सुरू झाल्याचा संकेत नाही. सध्याच्या परिस्थितीकडे हवामानातील तात्पुरता बदल म्हणून पाहणं अधिक योग्य ठरेल.

मान्सूनचा परतीचा प्रवास, बंगालच्या उपसागरातील कमी दाबाची प्रणाली, ढगांचं प्रमाण आणि वाऱ्यांच्या दिशेतील बदल यामुळे तापमानात अल्पकालीन चढ-उतार होत असतात. त्यामुळे पुढील काही दिवसांत पुन्हा उष्णता वाढण्याची शक्यता लक्षात घेता, सप्टेंबरच्या अखेरीस जाणवलेला गारवा हा यंदाच्या हिवाळ्याची सुरुवात असल्याचं सध्या म्हणता येणार नाही.