IIT बॉम्बेतील विद्यार्थ्याच्या मृत्यूनंतर कॅम्पसमध्ये तणाव; निलंबनाच्या कथित धमकीवरून विद्यार्थ्यांचे आंदोलन

IIT बॉम्बेच्या पवई कॅम्पसमध्ये बी.टेकच्या द्वितीय वर्षात शिकणाऱ्या साहिल वाकोडे या विद्यार्थ्याच्या मृत्यूनंतर शुक्रवारी रात्रीपासून तणावाचे वातावरण निर्माण झाले. परीक्षेदरम्यान मोबाईल फोनचा वापर केल्याच्या घटनेनंतर काही तासांतच साहिलचा वसतिगृहातील खोलीत मृतदेह आढळला. या घटनेनंतर शेकडो विद्यार्थ्यांनी कॅम्पसमध्ये आंदोलन करत प्रशासनाकडून पारदर्शकता, उत्तरदायित्व आणि या प्रकरणाची चौकशी करण्याची मागणी केली. दरम्यान, विद्यार्थ्यांनी साहिलला एका वर्षाच्या निलंबनाची धमकी देण्यात आल्याचा आरोप केला असला, तरी IIT बॉम्बे प्रशासनाने कोणतीही शिस्तभंगाची कारवाई सुरू केली नसल्याचे स्पष्ट केले आहे.

साहिल हा IIT बॉम्बेच्या Energy Science and Engineering विभागातील द्वितीय वर्षाचा विद्यार्थी होता. संस्थेच्या म्हणण्यानुसार, शुक्रवारी परीक्षेदरम्यान तो मोबाईल फोन वापरताना आढळला. त्याने परीक्षेतील प्रश्नपत्रिका ChatGPT वर अपलोड करून उत्तरे मिळवण्याचा प्रयत्न केल्याचे संस्थेने आपल्या निवेदनात म्हटले आहे. या घटनेनंतर संबंधित प्राध्यापक आणि विभागप्रमुखांनी साहिलशी चर्चा केली. त्याचे समुपदेशन करण्यात आले आणि या घटनेचा त्याच्या शैक्षणिक कारकिर्दीवर प्रतिकूल परिणाम होणार नाही, अशी हमी त्याला देण्यात आल्याचे IIT बॉम्बेने स्पष्ट केले.

या चर्चेनंतर साहिल आपल्या वसतिगृहातील खोलीत परतला. त्यानंतर संध्याकाळी तो खोलीत मृतावस्थेत आढळला. पोलिसांच्या माहितीनुसार, तो आत्महत्येने मृत्युमुखी पडल्याचे प्राथमिक तपासात समोर आले असून, मृतदेह शवविच्छेदनासाठी पाठवण्यात आला. घटनेची नोंद करून पोलिसांकडून पुढील तपास सुरू आहे. मृत्यूमागील नेमकी कारणे आणि त्यासंदर्भातील परिस्थिती तपास यंत्रणांकडून पडताळली जात आहे.

निलंबनाच्या धमकीचा विद्यार्थ्यांचा आरोप

साहिलच्या मृत्यूची माहिती कॅम्पसमध्ये पसरल्यानंतर विद्यार्थ्यांमध्ये संतापाची लाट उसळली. काही विद्यार्थ्यांनी साहिलला परीक्षेतील कथित गैरप्रकाराबद्दल एका वर्षासाठी निलंबित करण्याची धमकी देण्यात आली होती, असा आरोप केला. निलंबन झाल्यास वसतिगृह सोडावे लागले असते आणि त्याच्या शिक्षणावरही परिणाम झाला असता, असा दावा आंदोलक विद्यार्थ्यांनी केला. या कथित दबावामुळे साहिलवर मानसिक ताण निर्माण झाला असावा, अशी शक्यताही काही विद्यार्थ्यांनी व्यक्त केली. मात्र, या दाव्याची स्वतंत्रपणे पुष्टी झालेली नाही.

याउलट, IIT बॉम्बे प्रशासनाने या दाव्याला नकार देत साहिलविरुद्ध कोणतीही शिस्तभंगाची कारवाई सुरू केली नसल्याचे स्पष्ट केले आहे. संस्थेच्या म्हणण्यानुसार, परीक्षेतील घटनेनंतर केवळ संबंधित शिक्षक आणि विभागप्रमुखांनी त्याच्याशी चर्चा करून समुपदेशन केले होते. त्यामुळे निलंबनाची कारवाई किंवा शैक्षणिक कारकिर्दीवर परिणाम होईल, अशी परिस्थिती निर्माण झाल्याचा प्रशासनाचा दावा नाही. या दोन परस्परविरोधी दाव्यांमुळे प्रकरणातील वस्तुस्थिती तपासण्याची मागणी विद्यार्थ्यांकडून जोर धरू लागली आहे.

कॅम्पसमध्ये शेकडो विद्यार्थ्यांचे आंदोलन

साहिलच्या मृत्यूनंतर रात्री IIT बॉम्बेच्या मुख्य इमारतीजवळ मोठ्या संख्येने विद्यार्थी जमा झाले. काही वृत्तांनुसार, 400 हून अधिक विद्यार्थ्यांनी आंदोलनात सहभाग घेतला. विद्यार्थ्यांनी प्रशासनाविरोधात घोषणाबाजी करत घटनेबाबत स्पष्ट माहिती देण्याची मागणी केली. विद्यार्थ्यांचे आंदोलन रात्री उशिरापर्यंत सुरू होते. परिस्थिती नियंत्रणात ठेवण्यासाठी पोलिसांचा बंदोबस्तही कॅम्पसमध्ये करण्यात आला.

आंदोलनादरम्यान विद्यार्थ्यांनी IIT बॉम्बेचे संचालक प्रा. शिरीष केदार यांच्याशी चर्चा करण्याची मागणी केली. रात्री उशिरा संचालक विद्यार्थ्यांना भेटले. त्यानंतर आंदोलनाचे ठिकाण मुख्य इमारतीसमोरील परिसरातून दीक्षांत सभागृहाकडे हलवण्यात आले. मात्र, विद्यार्थ्यांच्या मागण्या आणि प्रकरणाविषयीचा असंतोष कायम राहिल्याचे वृत्त आहे. घटनेच्या पार्श्वभूमीवर सुरू असलेल्या मध्यसत्र परीक्षांबाबतही बदल करण्यात आल्याचे वृत्त आहे.

प्रशासनाकडून दुःख व्यक्त

IIT बॉम्बेने विद्यार्थ्याच्या मृत्यूबद्दल दुःख व्यक्त केले आहे. संस्थेने विद्यार्थ्याचे मित्र, सहाध्यायी, प्राध्यापक आणि या घटनेमुळे प्रभावित झालेल्या इतरांना आवश्यक मदत देत असल्याचे म्हटले आहे. तसेच मृत्यूच्या परिस्थितीचा तपास संबंधित अधिकाऱ्यांकडून सुरू असल्याचे प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे.

दरम्यान, साहिलच्या मृत्यूच्या पार्श्वभूमीवर विद्यार्थ्यांकडून प्रशासनाच्या कार्यपद्धतीबाबत प्रश्न उपस्थित करण्यात येत आहेत. या घटनेची पारदर्शक चौकशी व्हावी, जबाबदारी निश्चित करावी आणि कॅम्पसमधील विद्यार्थ्यांना आवश्यक मानसिक आरोग्यविषयक मदत व सुरक्षित वातावरण मिळावे, अशा मागण्या आंदोलनातून पुढे आल्या आहेत. काही वृत्तांनुसार, विद्यार्थ्यांनी संस्थेच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या राजीनाम्याचीही मागणी केली आहे.

सध्या या प्रकरणातील महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे साहिलच्या मृत्यूच्या आधी नेमक्या कोणत्या घटना घडल्या आणि त्यांचा त्याच्यावर काय परिणाम झाला, याची वस्तुनिष्ठ पडताळणी. विद्यार्थ्यांकडून करण्यात आलेल्या निलंबनाच्या धमकीच्या आरोपाची स्वतंत्र पुष्टी झालेली नसताना, IIT बॉम्बेने कोणतीही शिस्तभंगाची कारवाई केली नसल्याचे स्पष्ट केले आहे. त्यामुळे पोलिसांचा तपास आणि संबंधित अधिकाऱ्यांकडून होणारी चौकशी या प्रकरणातील पुढील घडामोडींसाठी महत्त्वाची ठरणार आहे.