Javed Akhtar Struggle Story: मुंबईत उपाशी राहण्यापासून बॉलिवूडच्या शिखरापर्यंत; जावेद अख्तर यांनी सांगितला संघर्षाचा काळ

मुंबई : आपल्या दमदार लेखणीतून हिंदी चित्रपटसृष्टीला अनेक संस्मरणीय कथा, संवाद आणि गाणी देणारे ज्येष्ठ स्क्रीनरायटर आणि गीतकार जावेद अख्तर यांची आज वेगळी ओळख करून देण्याची गरज नाही. मात्र, या प्रसिद्धीच्या शिखरावर पोहोचण्यापूर्वी त्यांनी अत्यंत कठीण परिस्थितीचा सामना केला आहे. मुंबईत आल्यानंतर तब्बल सहा वर्षे त्यांनी संघर्ष केला. या काळात कधी डोक्यावर छप्पर नव्हते, तर कधी पोट भरण्यासाठीही पैसे नव्हते. उद्याचे जेवण कुठून मिळणार, याचीही शाश्वती नसलेल्या दिवसांत त्यांनी आपली लेखणी मात्र सोडली नाही.

जावेद अख्तर यांनी नुकतीच ‘लेट्स टॉक विथ देवना जी’ या पॉडकास्टला मुलाखत दिली. या मुलाखतीत त्यांनी आपल्या आयुष्यातील संघर्षाच्या दिवसांतील अनेक आठवणी सांगितल्या. त्यांचा हा प्रवास ऐकताना आजच्या यशस्वी जावेद अख्तर यांच्या मागे किती मोठा संघर्ष दडलेला होता, याची कल्पना येते.

वयाच्या 19व्या वर्षी मुंबईत दाखल

जावेद अख्तर 1964 मध्ये वयाच्या अवघ्या 19व्या वर्षी मुंबईत आले. कॉलेजमध्ये शिक्षण घेत असतानाच त्यांनी भविष्यात मुंबईत जाऊन मनोरंजन क्षेत्रात काम करण्याचा निर्णय घेतला होता. एखाद्या मोठ्या दिग्दर्शकासोबत काम करण्याचे त्यांचे स्वप्न होते.

त्या काळात त्यांच्या मनात दोन मोठी नावे होती—राज कपूर आणि गुरुदत्त. या दिग्गज दिग्दर्शकांसोबत काम करण्याची त्यांची इच्छा होती. मात्र, मुंबईत आल्यानंतर त्यांच्या आयुष्यात अनपेक्षित घटना घडली. जावेद अख्तर मुंबईत पोहोचल्यानंतर काही दिवसांतच गुरुदत्त यांचे निधन झाले. त्यामुळे त्यांच्यासोबत काम करण्याचे स्वप्न कायमचे अपूर्ण राहिले.

दुसरीकडे, राज कपूर यांच्यासोबत काम करण्याची संधीही त्यांना सहज मिळाली नाही. त्यामुळे मुंबईत आल्यानंतरचा सुरुवातीचा काळ त्यांच्या अपेक्षेपेक्षा खूपच कठीण ठरला.

पाच वर्षांनी पाहिला आरके स्टुडिओ

मुंबईत आल्यानंतर जावेद अख्तर यांना आपले स्वप्न प्रत्यक्षात आणण्यासाठी मोठा संघर्ष करावा लागला. त्यांच्या सांगण्यानुसार, मुंबईत आल्यानंतर तब्बल पाच वर्षांनी त्यांनी आरके स्टुडिओ पाहिला.

आज हिंदी चित्रपटसृष्टीतील एक मोठे नाव असलेल्या व्यक्तीसाठी हा अनुभव ऐकायला कदाचित अविश्वसनीय वाटू शकतो. मात्र, त्यावेळी परिस्थिती पूर्णपणे वेगळी होती. कामाच्या शोधात ते एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी फिरत होते. ओळखी वाढवणे, काम मिळवणे आणि मिळालेल्या पैशांत दिवस काढणे, अशी त्यांची अवस्था होती.

घोस्ट रायटिंगमधून मिळायचे पैसे

संघर्षाच्या काळात जावेद अख्तर यांना अधूनमधून घोस्ट रायटिंगची कामे मिळत होती. या कामांमधून मिळणाऱ्या पैशांवर त्यांचा कसाबसा उदरनिर्वाह होत असे.

एखाद्या चित्रपटातील कॉमेडियनच्या भूमिकेसाठी किंवा प्रसंगांसाठी दहा सीन लिहिण्याचे काम मिळाले, तर प्रत्येक सीनसाठी त्यांना सुमारे 100 रुपये मिळायचे. अशा प्रकारे दहा सीन लिहिल्यावर एक हजार रुपये मिळत. त्यावेळच्या परिस्थितीत ही रक्कम त्यांच्यासाठी महत्त्वाची होती.

मात्र, अशी कामे नियमित मिळत नसल्याने आर्थिक परिस्थिती सतत अस्थिर राहायची. आजच्या काळात कोट्यवधी रुपयांच्या मानधनाची चर्चा होणाऱ्या या लेखकाला एकेकाळी काही सीन लिहून मिळणाऱ्या पैशांवर दिवस काढावे लागत होते.

कधी छप्पर, तर कधी उपाशीपोटी दिवस

जावेद अख्तर यांनी आपल्या संघर्षाच्या सहा वर्षांचे वर्णन करताना हा काळ चढ-उतारांनी भरलेला असल्याचे सांगितले. त्यांच्या आयुष्यात स्थैर्य नव्हते. काही दिवस डोक्यावर छप्पर असायचे, तर काही दिवस राहण्यासाठी ठिकाणही नसायचे.

अनेकदा सकाळी उठल्यानंतर त्या दिवशी दुपारचे जेवण कुठून मिळणार, याची कल्पना नसायची. रात्रीचे जेवण मिळेल की नाही, याचीही खात्री नसायची. अशा परिस्थितीत जगत असतानाही त्यांनी बॉलिवूडमध्ये आपली ओळख निर्माण करण्याचे स्वप्न सोडले नाही.

संघर्षाच्या त्या काळात आर्थिक अडचणींबरोबरच मानसिक ताणाचाही सामना करावा लागला. मात्र, परिस्थिती कितीही कठीण असली तरी लेखन करण्याची आणि चित्रपटसृष्टीत काहीतरी मोठे करण्याची त्यांची जिद्द कायम राहिली.

घरातून बाहेर काढलं, त्यामुळे परत जाण्याचा मार्गही बंद

जावेद अख्तर यांच्या संघर्षात आणखी एक कठीण प्रसंग होता. त्यांना घरातून बाहेर काढण्यात आले होते. त्यामुळे मुंबईत परिस्थिती बिकट झाली तरी घरी परत जाण्याचा पर्याय त्यांच्यासमोर नव्हता.

मुंबईतच काहीतरी करून दाखवायचे, या निर्धाराने त्यांनी संघर्ष सुरू ठेवला. काम मिळेल तेव्हा काम करायचे आणि मिळालेल्या पैशांत दिवस काढायचे, अशा पद्धतीने त्यांचा प्रवास सुरू राहिला.

या काळात अनेक वेळा अपयश आणि निराशा आली. मात्र, प्रत्येक अडचणीनंतर पुन्हा उभे राहण्याची त्यांची तयारी होती.

सहा वर्षांच्या संघर्षानंतर मिळाली मोठी संधी

जावेद अख्तर यांच्या आयुष्यातील संघर्षाचा हा काळ जवळपास सहा वर्षे सुरू राहिला. अखेर जानेवारी 1970 मध्ये त्यांच्या आयुष्याला कलाटणी देणारी मोठी संधी त्यांना मिळाली.

ही संधी त्यांच्या कारकिर्दीसाठी अत्यंत महत्त्वाची ठरली. त्यांनी मिळालेल्या संधीचे सोने केले आणि त्यानंतर त्यांच्या आयुष्याला नवी दिशा मिळाली. पुढे त्यांनी हिंदी चित्रपटसृष्टीत स्क्रीनरायटर आणि गीतकार म्हणून स्वतःचे वेगळे स्थान निर्माण केले.

त्यांच्या लेखणीतून निर्माण झालेल्या कथा, संवाद आणि गीतांनी पुढे हिंदी सिनेमावर मोठा प्रभाव टाकला. मात्र, या यशामागे 1964 ते 1970 या काळातील संघर्षाचा मोठा वाटा होता.

संघर्षातून मिळालेली प्रेरणा

जावेद अख्तर यांची कहाणी केवळ एका प्रसिद्ध लेखकाच्या संघर्षाची कथा नाही, तर स्वप्न पाहून ते पूर्ण करण्यासाठी परिस्थितीशी लढण्याची प्रेरणाही आहे. मुंबईत आल्यानंतर त्यांना अनेक अडचणींचा सामना करावा लागला. आर्थिक संकट, राहण्याची समस्या, कामाची अनिश्चितता आणि अपयश अशा अनेक संकटांमधून त्यांनी मार्ग काढला.

आज त्यांच्या नावासोबत प्रसिद्धी, पुरस्कार आणि यश जोडले जाते. मात्र, या सगळ्याच्या मागे कधीकाळी उद्याचे जेवण मिळेल की नाही, याची चिंता करणारा एक संघर्षशील तरुण होता.

जावेद अख्तर यांनी पॉडकास्टमधील मुलाखतीत सांगितलेल्या या आठवणींमधून त्यांच्या यशामागचा संघर्ष पुन्हा एकदा समोर आला आहे. जानेवारी 1970 मध्ये मिळालेल्या संधीने त्यांच्या आयुष्याला नवी दिशा दिली आणि त्यानंतर सुरू झालेला त्यांचा प्रवास हिंदी चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासातील एक महत्त्वाचा अध्याय ठरला.