डिजिटल अरेस्ट’च्या फसवणुकीपासून सावध! महाराष्ट्र सायबरचा मोठा जनजागृती उपक्रम; समय रैनाच्या वक्तव्याने उपस्थितांमध्ये हशा

सायबर गुन्ह्यांचे प्रमाण वाढत असताना नागरिकांमध्ये डिजिटल फसवणुकीबाबत जागरूकता निर्माण करण्यासाठी महाराष्ट्र सायबरकडून मुंबईत विशेष जनजागृती कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले. या कार्यक्रमात ‘डिजिटल अरेस्ट’ या विषयावर आधारित जनजागृतीपर लघुपट तसेच **‘1930 महाराष्ट्र सायबर अँथम’**चे अनावरण करण्यात आले. या उपक्रमाला मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्यासह चित्रपट, संगीत आणि मनोरंजन क्षेत्रातील अनेक कलाकार उपस्थित होते.

सायबर गुन्ह्यांविरोधातील लढ्यात केवळ पोलिस यंत्रणा पुरेशी नसून नागरिकांमध्ये योग्य वेळी योग्य माहिती पोहोचवणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. याच उद्देशाने महाराष्ट्र सायबरकडून हा उपक्रम राबवण्यात आला. विशेष म्हणजे, मनोरंजन क्षेत्रातील लोकप्रिय कलाकारांना या जनजागृती मोहिमेशी जोडण्यात आले असून, त्यांच्या माध्यमातून सायबर फसवणुकीबाबतचा संदेश मोठ्या प्रमाणावर नागरिकांपर्यंत पोहोचवण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.

‘डिजिटल अरेस्ट’ लघुपट आणि 1930 सायबर अँथमचे अनावरण

मुंबईत आयोजित करण्यात आलेल्या या कार्यक्रमात ‘डिजिटल अरेस्ट’ या जनजागृतीपर लघुपटाचे अनावरण करण्यात आले. त्यासोबतच सायबर गुन्ह्यांविरोधात नागरिकांमध्ये जागरूकता निर्माण करण्यासाठी तयार करण्यात आलेल्या ‘1930 महाराष्ट्र सायबर अँथम’चेही अनावरण करण्यात आले.

‘डिजिटल अरेस्ट’च्या माध्यमातून सायबर गुन्हेगारांकडून वापरल्या जाणाऱ्या फसवणुकीच्या पद्धतींबाबत नागरिकांना माहिती देण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे. सध्या देशभरात अशा प्रकारच्या फसवणुकीच्या घटना समोर येत असल्याने नागरिकांनी सतर्क राहणे गरजेचे आहे.

या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश नागरिकांनी सायबर गुन्हेगारांच्या धमक्यांना घाबरू नये आणि फसवणूक झाल्यास वेळ न दवडता संबंधित यंत्रणेशी संपर्क साधावा, हा संदेश देणे आहे.

कलाकारांचा सहभाग; मुख्यमंत्री फडणवीस यांच्या हस्ते सत्कार

सायबर जनजागृतीच्या या मोहिमेत मनोरंजन क्षेत्रातील अनेक कलाकारांनी योगदान दिले. त्यांच्या योगदानाबद्दल मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते अभिनेता आशिष विद्यार्थी, पंकज त्रिपाठी, शरद केळकर, सोनाली बेंद्रे, जावेद जाफरी, मंगेश देसाई, गायिका सुनिधी चौहान आणि कॉमेडियन समय रैना यांचा सत्कार करण्यात आला.

कलाकार आणि प्रसिद्ध व्यक्तींच्या माध्यमातून सायबर सुरक्षेचा संदेश सामान्य नागरिकांपर्यंत अधिक प्रभावीपणे पोहोचू शकतो, अशी भूमिका या उपक्रमामागे आहे.

समय रैनाच्या वक्तव्याने कार्यक्रमात हशा

सत्कार स्वीकारल्यानंतर कॉमेडियन समय रैनाने आपल्या खास विनोदी शैलीत भाषण करत उपस्थितांचे लक्ष वेधून घेतले. महाराष्ट्र सायबर सेलसोबत आपले जुने नाते असल्याचे सांगत त्याने मिश्कील टिप्पणी केली.

समय रैना म्हणाला की, “माझं आणि महाराष्ट्र सायबर सेलचं नातं खूप जुनं आहे. महाराष्ट्र सायबर सेल खूप अॅक्टिव्ह आहे. तुम्ही कुठेही असाल, भारतात किंवा अमेरिकेत, ते तुम्हाला पकडतात.”

त्याच्या या वक्तव्यावर उपस्थितांमध्ये हशा पिकला. त्यानंतर समय रैनाने 1930 या सायबर हेल्पलाइन क्रमांकावरूनही विनोद केला.

“1930 हा खरोखरच खूप चांगला नंबर आहे. मी तो सेव्ह करून ठेवला आहे, कारण मला तिथून अनेकदा फोन येतात,” अशी मिश्कील टिप्पणी त्याने केली. समय रैनाच्या या विनोदी शैलीमुळे गंभीर विषयावरील कार्यक्रमात काही काळ हलकेफुलके वातावरण निर्माण झाले.

सायबर गुन्ह्यांविरोधात जनजागृती का महत्त्वाची?

कार्यक्रमात मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी सायबर गुन्ह्यांविरोधातील लढ्यात जनजागृतीला अत्यंत महत्त्व असल्याचे सांगितले. सायबर गुन्हेगार वेगवेगळ्या पद्धतींचा वापर करून नागरिकांना फसवत आहेत. त्यामुळे नागरिकांना अशा फसवणुकीची लक्षणे आणि त्यापासून बचाव करण्याचे मार्ग माहीत असणे आवश्यक आहे.

कलाकार, अभिनेते, गायक आणि मनोरंजन क्षेत्रातील लोकप्रिय व्यक्तींना या मोहिमेशी जोडल्याने सायबर सुरक्षेचा संदेश मोठ्या प्रमाणावर लोकांपर्यंत पोहोचू शकतो, असे फडणवीस यांनी सांगितले.

आज सोशल मीडिया, ऑनलाइन बँकिंग, डिजिटल पेमेंट आणि व्हिडिओ कॉलचा वापर मोठ्या प्रमाणावर वाढला आहे. त्याचबरोबर सायबर गुन्हेगारांकडून या माध्यमांचा गैरवापर करून फसवणूक करण्याचे प्रकारही वाढत आहेत. त्यामुळे तंत्रज्ञानाचा वापर करताना नागरिकांनी अधिक सावध राहण्याची गरज आहे.

पोलिस, CBI अधिकारी असल्याचे भासवून नागरिकांना धमकी

सायबर फसवणुकीच्या अनेक प्रकरणांमध्ये आरोपी स्वतःला पोलिस अधिकारी, CBI अधिकारी, ED अधिकारी किंवा न्यायालयाशी संबंधित अधिकारी असल्याचे भासवतात. त्यानंतर फोन किंवा व्हिडिओ कॉलच्या माध्यमातून संबंधित व्यक्तीला घाबरवण्याचा प्रयत्न केला जातो.

काही वेळा संबंधित व्यक्तीच्या आधार कार्डचा, बँक खात्याचा किंवा मोबाइल क्रमांकाचा गैरवापर एखाद्या गुन्ह्यात झाल्याचा दावा केला जातो. तुमच्याविरोधात गुन्हा दाखल झाला आहे किंवा तुम्हाला अटक होऊ शकते, अशी भीती दाखवून नागरिकांवर मानसिक दबाव आणला जातो.

यानंतर आरोपी नागरिकांना फोन किंवा व्हिडिओ कॉलवरच राहण्यास सांगतात. कोणाशीही संपर्क साधू नका, घराबाहेर पडू नका किंवा आमच्या परवानगीशिवाय कोणतीही कृती करू नका, अशा सूचना देऊन त्यांच्यावर नियंत्रण ठेवण्याचा प्रयत्न केला जातो.

‘डिजिटल अरेस्ट’ म्हणजे काय?

अशा प्रकारच्या फसवणुकीला सामान्यपणे ‘डिजिटल अरेस्ट’ असे म्हटले जाते. मात्र, महत्त्वाची बाब म्हणजे कायद्यामध्ये ‘डिजिटल अरेस्ट’ नावाची कोणतीही अधिकृत अटक प्रक्रिया नाही.

कोणताही वास्तविक पोलिस अधिकारी किंवा सरकारी अधिकारी व्हिडिओ कॉलच्या माध्यमातून एखाद्या व्यक्तीला अटक करत नाही. तसेच, गुन्ह्यातून सुटका करण्यासाठी किंवा चौकशीच्या नावाखाली नागरिकांना पैसे दुसऱ्या खात्यात पाठवण्यास सांगणे ही अधिकृत कायदेशीर प्रक्रिया नाही.

त्यामुळे अशा प्रकारचा फोन किंवा व्हिडिओ कॉल आल्यास नागरिकांनी सर्वप्रथम शांत राहणे आवश्यक आहे.

घाबरू नका, पैसे ट्रान्सफर करू नका

सायबर गुन्हेगारांचा सर्वात मोठा हथकंडा म्हणजे भीती निर्माण करणे. समोरच्या व्यक्तीला काहीतरी गंभीर गुन्ह्यात अडकवण्याची धमकी देऊन त्याच्याकडून पैसे उकळण्याचा प्रयत्न केला जातो.

अशा वेळी नागरिकांनी घाबरून जाऊन कोणतेही पैसे ट्रान्सफर करू नयेत. OTP, PIN, पासवर्ड, बँक खात्याची माहिती किंवा इतर संवेदनशील माहिती अनोळखी व्यक्तीला देऊ नये.

संशयास्पद फोन किंवा व्हिडिओ कॉल आल्यास संबंधित व्यक्तीशी संपर्क तोडून अधिकृत यंत्रणेकडून माहितीची खातरजमा करणे महत्त्वाचे आहे.

फसवणूक झाल्यास 1930 वर तात्काळ संपर्क

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी नागरिकांना सायबर फसवणूक झाल्यास 1930 या सायबर क्राईम हेल्पलाइन क्रमांकावर तात्काळ संपर्क साधण्याचे आवाहन केले आहे.

सायबर फसवणुकीच्या प्रकरणांमध्ये वेळ अत्यंत महत्त्वाची असते. फसवणूक झाल्यानंतर जितक्या लवकर तक्रार केली जाते, तितक्या लवकर संबंधित व्यवहारावर आवश्यक ती कारवाई करण्याची शक्यता वाढते.

त्यामुळे ऑनलाइन फसवणूक झाल्यास लाज किंवा भीती न बाळगता तातडीने संबंधित यंत्रणेकडे तक्रार करणे गरजेचे आहे.

सायबर सुरक्षेसाठी नागरिकांनी काय काळजी घ्यावी?

• अनोळखी व्यक्तीच्या फोनवर विश्वास ठेवू नका.
• पोलिस किंवा सरकारी अधिकारी असल्याचे सांगणाऱ्या व्यक्तीची अधिकृत माध्यमातून पडताळणी करा.
• व्हिडिओ कॉलवर ‘अटक’ झाल्याचे सांगितल्यास घाबरू नका.
• कोणत्याही कारणासाठी अनोळखी खात्यावर पैसे पाठवू नका.
• OTP, PIN, पासवर्ड आणि बँक खात्याची माहिती शेअर करू नका.
• संशयास्पद लिंकवर क्लिक करणे टाळा.
• सोशल मीडियावर वैयक्तिक माहिती शेअर करताना काळजी घ्या.
• फसवणूक झाल्यास तातडीने 1930 या हेल्पलाइनवर संपर्क साधा.

दरम्यान, महाराष्ट्र सायबरच्या या जनजागृती उपक्रमामुळे ‘डिजिटल अरेस्ट’सारख्या सायबर फसवणुकीच्या प्रकाराबाबत नागरिकांमध्ये जागरूकता निर्माण करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे. मनोरंजन क्षेत्रातील लोकप्रिय चेहऱ्यांना या मोहिमेत सहभागी करून घेतल्यामुळे हा संदेश मोठ्या प्रमाणावर नागरिकांपर्यंत पोहोचण्यास मदत होईल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.