‘माझ्या सरणासाठी सुकी लाकडं काढून ठेवली आहेत’; नाना पाटेकरांच्या जुन्या विधानाची आता पुन्हा चर्चा

‘माझ्या सरणासाठी सुकी लाकडं काढून ठेवली आहेत’; नाना पाटेकरांच्या जुन्या विधानाची आता पुन्हा चर्चा

ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांच्या निधनानंतर त्यांच्या स्पष्टवक्तेपणाची आणि मृत्यूकडे पाहण्याच्या वास्तववादी दृष्टिकोनाची पुन्हा चर्चा सुरू झाली आहे. नाना पाटेकर यांनी काही वर्षांपूर्वी स्वतःच्या मृत्यूबाबत आणि अंत्यसंस्काराबाबत केलेले एक विधान सध्या विशेष चर्चेत आले आहे. मृत्यू हा जीवनाचा अंतिम टप्पा आहे, त्यामुळे त्याची भीती बाळगण्यापेक्षा त्याचा स्वीकार केला पाहिजे, अशा विचारांचा प्रत्यय त्यांच्या या वक्तव्यातून आला होता.

नाना पाटेकर यांनी सप्टेंबर २०२३ मध्ये एका मुलाखतीदरम्यान स्वतःच्या अंत्यसंस्काराबाबत अतिशय मिश्कील आणि तरीही गंभीर स्वरूपाचे भाष्य केले होते. “आपल्या सर्वांना १२ मण लाकडे लागणार आहेत. हीच आपली अंतिम संपत्ती,” असे म्हणत त्यांनी स्वतःच्या सरणासाठी लाकडे आधीच बाजूला काढून ठेवल्याचे सांगितले होते. विशेष म्हणजे ही लाकडे कोरडी असल्याचेही त्यांनी नमूद केले होते.

‘ओली लाकडे वापरू नका’, नाना पाटेकर का म्हणाले होते?

नाना पाटेकर यांच्या या वक्तव्याचा विशेष चर्चेचा भाग म्हणजे त्यांनी अंत्यसंस्कारासाठी ओली लाकडे वापरू नयेत, असे विनोदी शैलीत सांगितले होते. त्यांच्या मते, ओली लाकडे वापरल्यास मोठ्या प्रमाणात धूर होऊ शकतो आणि अंत्यसंस्कारासाठी आलेल्या मित्रांच्या डोळ्यातून अश्रू येऊ शकतात.

यावरही त्यांनी आपल्या खास शैलीत मिश्कील टिप्पणी केली होती. लोकांच्या डोळ्यात धुरामुळे पाणी आले आणि त्याचा गैरसमज झाला की ते आपल्यासाठी रडत आहेत, असे व्हायला नको, अशी भावना त्यांनी व्यक्त केली होती. मृत्यूसारख्या अत्यंत गंभीर विषयावरही नाना पाटेकर यांनी विनोदाची किनार देत आपले विचार मांडले होते.

त्यांच्या या विधानामागे केवळ विनोद नव्हता, तर मृत्यूकडे पाहण्याची त्यांची एक वेगळी भूमिका होती. मृत्यू अटळ आहे आणि प्रत्येक व्यक्तीला एक दिवस या जगातून जावेच लागणार आहे, ही जाणीव त्यांनी अनेकदा आपल्या बोलण्यातून व्यक्त केली होती.

‘हीच आपली अंतिम संपत्ती’

नाना पाटेकर यांनी माणूस आयुष्यभर पैसा, संपत्ती आणि वस्तू जमा करत असला तरी शेवटी त्याच्यासोबत काहीही जात नाही, या वास्तवाकडेही लक्ष वेधले होते. माणसाच्या आयुष्याचा शेवट झाल्यानंतर त्याच्याकडे उरणारे काहीही त्याच्यासोबत जात नाही, त्यामुळे अनावश्यक संचयाला किती महत्त्व द्यायचे, असा प्रश्न त्यांच्या विचारांमध्ये दिसून येत होता.

“१२ मण लाकडे” हे त्यांनी सांगितलेले उदाहरण याच विचाराशी जोडलेले होते. आयुष्याच्या शेवटी माणसाला आवश्यक असलेली अंतिम गोष्ट म्हणजे अंत्यसंस्कारासाठी लागणारे लाकूड, आणि त्यापलीकडे भौतिक संपत्तीचा उपयोग नाही, असा त्यामागचा तात्त्विक सूर होता.

त्यांच्या या वक्तव्यात मृत्यूबाबत भीतीपेक्षा स्वीकाराची भावना दिसत होती. त्यामुळेच नाना पाटेकर यांच्या निधनानंतर त्यांचे हे जुने शब्द पुन्हा चर्चेत आले आहेत.

मृत्यूबाबत नानांचा वास्तववादी दृष्टिकोन

नाना पाटेकर यांची ओळख केवळ दमदार अभिनेता म्हणून नव्हती. आयुष्य, समाज, माणसांचे संबंध आणि मृत्यू यांसारख्या विषयांवर ते रोखठोकपणे आपले मत मांडण्यासाठीही ओळखले जात होते. त्यांच्या बोलण्यात अनेकदा विनोद असायचा; मात्र त्या विनोदामागे गंभीर सामाजिक किंवा तात्त्विक विचार दडलेला असायचा.

मृत्यू हा जीवनाचा भाग आहे, हे त्यांनी स्वीकारले होते. त्यामुळे मृत्यूचा उल्लेख करताना त्यांच्या बोलण्यात भीती किंवा अस्वस्थता कमी आणि वास्तव स्वीकारण्याची वृत्ती अधिक दिसून येत होती.

निधनाच्या काही दिवस आधी गोव्यातील एका कार्यक्रमातही त्यांनी “उद्या मी इथे असेन की नाही, हे मला माहीत नाही,” अशा आशयाचे वक्तव्य केल्याचे समोर आले आहे. त्यानंतर त्यांच्या मृत्यूची बातमी समोर आल्याने या वक्तव्याचीही मोठ्या प्रमाणावर चर्चा झाली.

‘मृत्यूच्या वेळी तरी गैरसमज नको’

नाना पाटेकर यांच्या त्या जुन्या मुलाखतीतील सर्वात लक्षवेधी भाग म्हणजे मृत्यूच्या वेळीही गैरसमज निर्माण होऊ नये, अशी त्यांनी केलेली मिश्कील टिप्पणी. अंत्यसंस्काराला आलेल्या लोकांच्या डोळ्यात पाणी आले तर ते आपल्या मृत्यूमुळे रडत आहेत की लाकडाच्या धुरामुळे, याचा गैरसमज होऊ शकतो, असे ते विनोदाने म्हणाले होते.

त्यांच्या या विधानातून त्यांचा स्वभावही दिसून येतो. अत्यंत गंभीर विषयावर बोलतानाही वातावरण हलके करण्याची त्यांची शैली होती. मात्र त्याचवेळी मृत्यूला नाकारण्याऐवजी त्याचा स्वीकार करण्याचा विचारही त्यांनी मांडला.

नाना पाटेकर यांच्या निधनानंतर त्यांच्या अभिनयाची, सामाजिक कार्याची आणि वैयक्तिक विचारांची चर्चा होत असताना हे जुने विधानही समोर आले आहे. त्यांच्या अनेक मुलाखतींमध्ये जीवनाकडे पाहण्याचा साधा आणि थेट दृष्टिकोन दिसून येतो.

डोणजेतील ‘नानाची वाडी’ आणि ग्रामस्थांच्या आठवणी

पुण्याजवळील डोणजे गावातील ‘नानाची वाडी’शी नाना पाटेकर यांचे अनेक वर्षांचे नाते होते. त्यांच्या निधनानंतर तेथील ग्रामस्थांनीही त्यांच्या आठवणी सांगितल्या. नाना हे केवळ प्रसिद्ध अभिनेते नव्हते, तर स्थानिकांसाठी आधार देणारी व्यक्ती होते, अशी भावना ग्रामस्थांनी व्यक्त केली.

त्यांच्यासोबत काम केलेल्या काही स्थानिकांनीही नाना आपल्या अंत्यसंस्काराबाबत पूर्वी बोलत असल्याचे सांगितले. ज्या शेतात आपण काम केले, त्याच ठिकाणी आपले अंत्यसंस्कार व्हावेत, अशी त्यांची इच्छा असल्याचेही सांगितले जात आहे.

अभिनयाच्या पडद्यावर अनेक भूमिका जगलेला हा कलाकार वास्तव जीवनात मात्र साधेपणाने आणि स्पष्ट विचारांनी जगला. मृत्यूबाबतचे त्यांचे जुने विचार आज त्यांच्या निधनानंतर वेगळ्याच संदर्भात समोर येत आहेत.

नाना पाटेकर यांचे “सरणासाठी लाकडे आधीच ठेवली आहेत” हे विधान ऐकताना त्यातील विनोद जाणवतो; मात्र त्यामागे जीवनाच्या अंतिम सत्याचा स्वीकार करणारा गंभीर विचारही दिसतो. मृत्यूला घाबरण्यापेक्षा आयुष्य अर्थपूर्ण जगावे आणि शेवटी काहीही सोबत जात नाही, ही जाणीव त्यांच्या या विचारांतून अधोरेखित होते.

त्यांच्या निधनानंतर त्यांचे चित्रपट, भूमिका, संवाद आणि सामाजिक विचार पुन्हा एकदा लोकांच्या चर्चेत आले आहेत. मात्र त्यांच्या जुन्या वक्तव्यांमधून समोर येणारा नाना पाटेकर हा पडद्यावरील अभिनेत्यापेक्षा वेगळा होता—मृत्यूकडेही मिश्कीलपणे पाहणारा, पण जीवनाच्या वास्तवाबाबत अत्यंत गंभीर असलेला माणूस.