नाशिकमध्ये महाप्रसादासाठी FDAचे नियम; २२ गणेश मंडळांचे अर्ज

नाशिकमध्ये महाप्रसादासाठी FDAचे नियम; २२ गणेश मंडळांचे अर्ज

नाशिक : गणेशोत्सवाच्या काळात सार्वजनिक गणेश मंडळांकडून आयोजित करण्यात येणाऱ्या महाप्रसाद, भंडारा आणि लंगराच्या कार्यक्रमांमध्ये अन्नाची सुरक्षितता आणि स्वच्छता राखण्यासाठी अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) विशेष मार्गदर्शक नियमावली लागू केली आहे. ‘भोग’ अर्थात Blissful Hygienic Offering to God या उपक्रमाच्या माध्यमातून हे नियम लागू करण्यात आले आहेत. या नियमांनुसार महाप्रसादाचे आयोजन करणाऱ्या मंडळांना कार्यक्रमाच्या किमान सात दिवस आधी अन्न व औषध प्रशासनाकडे विहित नमुन्यात अर्ज करून पूर्वसूचना देणे आवश्यक आहे.

गणेशोत्सव म्हटला की सार्वजनिक मंडळांमध्ये विविध धार्मिक आणि सामाजिक उपक्रमांचे आयोजन केले जाते. त्यामध्ये महाप्रसादाला विशेष महत्त्व असते. हजारो भाविकांना एकाच वेळी प्रसादाचे वाटप केले जात असल्याने अन्न तयार करण्यापासून ते वितरणापर्यंत स्वच्छता आणि सुरक्षिततेची काळजी घेणे आवश्यक असल्याचे प्रशासनाचे म्हणणे आहे.

याच पार्श्वभूमीवर FDAने मंडळांसाठी काही नियम निश्चित केले आहेत. महाप्रसादासाठी कॅटरर्सची नियुक्ती करण्यात आली असल्यास संबंधित कॅटरर्सकडे वैध अन्न परवाना किंवा नोंदणी असणे आवश्यक आहे. तसेच अन्न तयार करणाऱ्या किंवा हाताळणाऱ्या व्यक्तींना अन्नसुरक्षेच्या प्राथमिक नियमांचे प्रशिक्षण देण्याची अपेक्षा करण्यात आली आहे.

सात दिवस आधी अर्ज करणे बंधनकारक

नव्या नियमांनुसार महाप्रसाद किंवा तत्सम खाद्यपदार्थांच्या कार्यक्रमाचे आयोजन करणाऱ्या गणेश मंडळांनी संबंधित कार्यक्रमाची माहिती अन्न व औषध प्रशासनाला आधी देणे आवश्यक आहे. त्यासाठी कार्यक्रमाच्या किमान सात दिवस आधी विहित नमुन्यात अर्ज करावा लागणार आहे.

नाशिक शहर आणि परिसरात सार्वजनिक गणेश मंडळांची संख्या मोठी असून, उत्सवाच्या काळात अनेक मंडळांकडून महाप्रसाद आणि भंडाऱ्याचे आयोजन केले जाते. यापूर्वी अशा कार्यक्रमांसाठी संबंधित विभागाकडे औपचारिक अर्ज किंवा पूर्वसूचना न देता कार्यक्रम आयोजित केले जात असल्याचे वृत्तात नमूद करण्यात आले आहे. मात्र यंदा नियमांची अंमलबजावणी करण्यात येत असल्याने मंडळांमध्ये काही प्रमाणात संभ्रमाचे वातावरण निर्माण झाले आहे.

कच्चा माल खरेदी करतानाही नियम

महाप्रसाद तयार करताना वापरण्यात येणाऱ्या कच्च्या मालाच्या गुणवत्तेलाही FDAने महत्त्व दिले आहे. तेल, डाळी, तांदूळ, मसाले आणि अन्य खाद्यपदार्थ केवळ FDAकडे नोंदणीकृत विक्रेत्यांकडून खरेदी करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.

अन्न तयार करण्याची जागा स्वच्छ आणि नीटनेटकी असणे आवश्यक आहे. स्वयंपाकासाठी केवळ स्वच्छ आणि पिण्यायोग्य पाण्याचा वापर करावा, असेही निर्देश देण्यात आले आहेत. मोठ्या प्रमाणावर अन्न तयार करताना पाण्याची स्वच्छता, कच्च्या मालाची गुणवत्ता आणि स्वयंपाकाच्या जागेची स्वच्छता या बाबींकडे विशेष लक्ष देण्याचे प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे.

कच्चे आणि शिजवलेले अन्न वेगळे ठेवण्याच्या सूचना

महाप्रसादाच्या स्वयंपाकात वापरली जाणारी भांडी तसेच तयार अन्न साठवण्यासाठी वापरण्यात येणारी भांडी स्वच्छ आणि झाकण असलेली असावीत, अशी सूचना करण्यात आली आहे.

याशिवाय कच्चा माल आणि तयार झालेला शिजवलेला प्रसाद एकाच ठिकाणी किंवा एकमेकांच्या संपर्कात ठेवू नये. दोन्ही स्वतंत्रपणे साठवण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. मोठ्या प्रमाणात अन्न तयार करताना दूषित होण्याचा धोका कमी करण्यासाठी ही खबरदारी घेण्यास सांगण्यात आले आहे.

नाशिकमध्ये अडीच हजारांहून अधिक सार्वजनिक गणेश मंडळे

नाशिक शहर परिसरात अडीच हजारांहून अधिक सार्वजनिक गणेश मंडळे असल्याची माहिती वृत्तात देण्यात आली आहे. गणेशोत्सवाच्या काळात या मंडळांकडून विविध कार्यक्रमांसोबतच महाप्रसाद, भंडारा आणि अन्य खाद्यवाटपाचे कार्यक्रम आयोजित केले जातात.

यंदा मात्र महाप्रसादासाठी प्रशासनाकडून पूर्वसूचना आणि अर्जाची प्रक्रिया आवश्यक करण्यात आल्याने काही मंडळांनी अशा कार्यक्रमांच्या आयोजनाबाबत सावध भूमिका घेतल्याचे समोर आले आहे. नियमांची पूर्तता करण्यासाठी लागणारा वेळ, कागदपत्रे आणि कॅटरर्सच्या परवान्याबाबत मंडळांमध्ये चर्चा सुरू आहे.

आतापर्यंत २२ अर्ज दाखल

अन्न व औषध प्रशासनाचे अधिकारी विनोद धवड यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, उत्सवाच्या काळात प्रसाद किंवा तत्सम खाद्यपदार्थ तयार करण्यासाठी मंडळांनी विभागाकडे अर्ज करणे अपेक्षित आहे. आतापर्यंत नाशिकमध्ये २२ अर्ज प्राप्त झाले आहेत. मागील वर्षाच्या तुलनेत ही संख्या अधिक असल्याचेही त्यांनी सांगितले आहे.

कॅटरर्सकडे आवश्यक अन्न परवाना नसल्यास तो मिळवून देण्यासाठीही प्रशासनाकडून व्यवस्था करण्यात आली असल्याचे धवड यांनी स्पष्ट केले आहे. त्यामुळे नियमांची पूर्तता करण्यासाठी मंडळांना मार्गदर्शन उपलब्ध करून देण्याची भूमिका प्रशासनाने घेतली आहे.

गणेशोत्सवातील महाप्रसाद हा धार्मिक श्रद्धेसोबतच मोठ्या संख्येने भाविकांना एकत्र आणणारा उपक्रम असतो. त्यामुळे अन्न तयार करताना स्वच्छता, योग्य साठवणूक आणि सुरक्षित पद्धतींचे पालन करण्यावर FDAने भर दिला आहे. यंदाच्या गणेशोत्सवात नाशिकमधील सार्वजनिक मंडळे या नियमांचे पालन करून महाप्रसादाचे आयोजन कशा पद्धतीने करतात, याकडे आता लक्ष लागले आहे.