घातक रसायनात बुडवलेली १,३९४ किलो केळी जप्त; केमिकलयुक्त केळी कशी ओळखाल?

Navi Mumbai News: घातक रसायनात बुडवलेली १,३९४ किलो केळी जप्त; केमिकलयुक्त केळी कशी ओळखाल?

नवी मुंबईतील तुर्भे येथील एपीएमसी फळ बाजारात अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) मोठी कारवाई केली आहे. रासायनिक द्रावणात बुडवून पिकवली जात असल्याचा संशय असलेली तब्बल १,३९४ किलो केळी जप्त करण्यात आली. या केळ्यांची किंमत सुमारे ६७ हजार ८१४ रुपये असल्याचे सांगण्यात आले. तपासणीदरम्यान केळी पिकवण्यासाठी इथेफोनयुक्त द्रावणाचा थेट वापर केला जात असल्याचे आढळले. या प्रकारामुळे फळांच्या सुरक्षिततेबाबत ग्राहकांमध्ये चिंता निर्माण झाली आहे. मात्र, प्रत्येक पिवळे केळे रसायनाने पिकवलेले असते असे नाही. केळी खरेदी करताना कोणती काळजी घ्यावी आणि कृत्रिमरीत्या पिकवलेल्या फळांबाबत कोणती लक्षणे लक्षात घ्यावीत, हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे.

नेमकी कारवाई कुठे झाली?

नवी मुंबईतील तुर्भे येथील एपीएमसी फळ बाजारातील एका विक्री केंद्रावर अन्न व औषध प्रशासनाच्या पथकाने तपासणी केली. या तपासणीदरम्यान केळी पिकवण्यासाठी BTHILEX या इथेफोनयुक्त रसायनाचा वापर होत असल्याचा संशय आढळला. संबंधित केळी रासायनिक द्रावणात थेट बुडवून पिकवली जात असल्याचे अधिकाऱ्यांच्या निदर्शनास आले.

त्यानंतर प्रशासनाने सुमारे १,३९४ किलो केळी जप्त केली. या प्रकरणात वापरण्यात आलेल्या रसायनाच्या पॅकिंगवरील माहितीबाबतही संशय व्यक्त करण्यात आला. संबंधित पदार्थाच्या नोंदणी आणि उत्पादकाच्या तपशीलांची तपासणी करण्याची गरज असल्याचे समोर आले.

फळे लवकर पिकवण्यासाठी काही पद्धती कायदेशीर चौकटीत वापरल्या जातात. मात्र, रासायनिक द्रावणात फळे थेट बुडवून पिकवणे आणि अधिकृत प्रक्रियेनुसार फळे पिकवणे यामध्ये महत्त्वाचा फरक आहे. त्यामुळे या प्रकरणात प्रशासनाने कारवाई केली.

केमिकलयुक्त केळी कशी ओळखायची?

केळी खरेदी करताना काही गोष्टींकडे लक्ष देता येते. मात्र, केवळ रंग किंवा दिसण्यावरून केळी रसायनाने पिकवली आहेत, असा अंतिम निष्कर्ष काढता येत नाही.

१. रंग एकसारखा आणि अतिशय आकर्षक असणे

काही कृत्रिमरीत्या पिकवलेल्या केळ्यांच्या सालीचा रंग बाहेरून एकसारखा पिवळा दिसू शकतो. मात्र, नैसर्गिकरीत्या पिकलेल्या केळ्यांमध्येही एकसारखा पिवळा रंग असू शकतो. त्यामुळे हा एकटाच पुरावा नाही.

२. देठ हिरवे, पण साल पिवळी असणे

केळ्याची साल पिवळी झालेली असताना देठाचा भाग हिरवाच दिसत असल्यास ग्राहकांना संशय येऊ शकतो. परंतु तापमान, साठवण आणि वाहतुकीमुळेही रंगात फरक पडू शकतो. म्हणून केवळ या लक्षणावरून केळी असुरक्षित असल्याचे ठरवू नये.

३. केळ्याला नैसर्गिक सुगंध नसणे

पिकलेल्या केळ्यांना साधारणपणे सौम्य, गोडसर सुगंध असतो. केळे बाहेरून पिकलेले दिसत असले तरी त्याला सुगंध नसल्यास किंवा त्याचा वास असामान्य असल्यास सावध राहणे योग्य ठरते.

४. बाहेरून पिवळे, पण आतून कडक असणे

काही वेळा केळ्याची साल पिवळी दिसते; मात्र गर अपेक्षेप्रमाणे मऊ किंवा गोड नसतो. अशा वेळी फळ व्यवस्थित पिकले आहे का, याकडे लक्ष द्यावे. मात्र, केवळ गराचा पोत पाहून रसायनाचा वापर सिद्ध होत नाही.

५. असामान्य वास किंवा खराब होण्याची लक्षणे

फळाला विचित्र रासायनिक वास येत असल्यास किंवा त्यावर कुजण्याची, बुरशीची अथवा असामान्य खराब होण्याची लक्षणे दिसत असल्यास ते खाणे टाळावे. अशा फळांबाबत विक्रेत्याकडे तक्रार करता येते.

कोणत्या रसायनांचा वापर धोकादायक?

फळे पिकवण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या सर्व पदार्थांना सरसकट घातक म्हणणे चुकीचे आहे. नियमानुसार वापरला जाणारा इथिलीन वायू फळे पिकवण्यासाठी वापरला जाऊ शकतो. मात्र, कॅल्शियम कार्बाइडचा वापर फळे पिकवण्यासाठी भारतात प्रतिबंधित आहे. तसेच इथेफोनसारख्या पदार्थांचा वापर नियमानुसार आणि अधिकृत पद्धतीनेच केला पाहिजे.

तुर्भे येथील प्रकरणात इथेफोनयुक्त द्रावणात केळी थेट बुडवली जात असल्याचा मुद्दा समोर आला. अशा पद्धतीने रसायनांचा वापर केल्यास फळांवर अवशेष राहण्याचा धोका निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळे अन्नसुरक्षा नियमांचे पालन करणे आवश्यक आहे.

केळी खरेदी करताना ग्राहकांनी काय काळजी घ्यावी?

• स्वच्छ आणि विश्वासार्ह विक्रेत्याकडूनच फळे खरेदी करावीत.
• अतिशय आकर्षक रंग किंवा बाह्य स्वरूपावरून फळाची गुणवत्ता ठरवू नये.
• केळी खाण्यापूर्वी स्वच्छ वाहत्या पाण्याने साल धुवावी.
• असामान्य वास, बुरशी किंवा कुजण्याची लक्षणे असलेली फळे खाऊ नयेत.
• संशयास्पद फळविक्री आढळल्यास अन्न व औषध प्रशासनाकडे तक्रार करावी.

एक महत्त्वाची बाब म्हणजे घरच्या घरी केळीवर काही साधी चाचणी करून त्यात कोणते रसायन आहे, हे खात्रीने ओळखता येत नाही. त्यासाठी आवश्यकतेनुसार प्रयोगशाळेतील तपासणी करावी लागते.

ग्राहकांच्या आरोग्याचा प्रश्न ऐरणीवर

तुर्भे येथील कारवाईमुळे फळांच्या बाजारातील अन्नसुरक्षेचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर आला आहे. केळी हे सर्वसामान्य नागरिकांच्या आहारातील महत्त्वाचे फळ आहे. लहान मुलांपासून ज्येष्ठ नागरिकांपर्यंत अनेक जण केळी खातात. त्यामुळे फळे पिकवताना नियमांचे पालन होणे आणि ग्राहकांना सुरक्षित अन्न मिळणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

केळीचा रंग पिवळा आहे म्हणून ती घातक आहे, असा निष्कर्ष काढू नये. त्याचप्रमाणे फळ आकर्षक दिसते म्हणून ते सुरक्षित आहे, असेही गृहीत धरू नये. योग्य माहिती, स्वच्छता आणि विश्वासार्ह विक्रेत्याची निवड या गोष्टी महत्त्वाच्या आहेत.

अन्न व औषध प्रशासनाच्या या कारवाईनंतर संबंधित फळसाठा आणि रसायनाबाबत पुढील तपासणीचे निष्कर्ष महत्त्वाचे ठरणार आहेत. ग्राहकांनी घाबरून जाण्याऐवजी जागरूक राहणे आणि संशयास्पद प्रकार प्रशासनाच्या निदर्शनास आणून देणे आवश्यक आहे.