अरबी समुद्रात पाकिस्तानी नौदलाच्या जहाजाची भारतीय युद्धनौकेला धडक; भारताचा तीव्र निषेध

अरबी समुद्रात पाकिस्तानी नौदलाच्या जहाजाची भारतीय युद्धनौकेला धडक; भारताचा तीव्र निषेध

नवी दिल्ली : उत्तर अरबी समुद्रात भारतीय आणि पाकिस्तानी नौदलाच्या जहाजांमध्ये झालेल्या धडकेनंतर भारत आणि पाकिस्तान यांच्यात पुन्हा एकदा राजनैतिक तणाव निर्माण झाला आहे. 15 सप्टेंबर रोजी आंतरराष्ट्रीय सागरी हद्दीत हा प्रकार घडल्याची माहिती समोर आली आहे. भारतीय नौदलाची युद्धनौका नियमित गस्तीवर असताना पाकिस्तानच्या नौदलाचे जहाज तिच्या जवळ आले आणि दोन्ही जहाजांमध्ये धडक झाली. या घटनेत मोठे नुकसान झाले नसल्याचे भारताच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे.

घटनेनंतर भारताने या प्रकरणाची गंभीर दखल घेतली आहे. परराष्ट्र मंत्रालयाने नवी दिल्लीतील पाकिस्तानच्या Charge d’Affaires यांना समन्स बजावून त्यांच्याकडे तीव्र निषेध नोंदवला. पाकिस्तानच्या नौदलाच्या हालचालींना भारताने “अस्वीकारार्ह आणि अव्यावसायिक” असे संबोधले आहे. तसेच समुद्रात कार्यरत असलेल्या सर्व लष्करी युनिट्सनी आवश्यक ती खबरदारी घेणे आणि दोन्ही देशांमधील संबंधित करारांचे पालन करणे गरजेचे असल्याचे भारताने स्पष्ट केले आहे.

नेमकं काय घडलं?

मिळालेल्या माहितीनुसार, 15 सप्टेंबरच्या संध्याकाळी उत्तर अरबी समुद्रात भारतीय नौदलाची एक युद्धनौका नियमित देखरेख आणि गस्तीच्या मोहिमेवर होती. त्याचवेळी पाकिस्तानच्या नौदलाचे एक जहाज भारतीय युद्धनौकेच्या जवळ आले. वृत्तानुसार, पाकिस्तानी जहाजाचा वेग जास्त होता आणि त्याच्या हालचाली सुरक्षित सागरी नेव्हिगेशनच्या दृष्टीने योग्य पद्धतीने झाल्या नसल्याचे भारतीय अधिकाऱ्यांच्या सूत्रांनी सांगितले आहे. त्यानंतर दोन्ही जहाजांमध्ये धडक झाली.

या धडकेमुळे भारतीय नौदलाच्या जहाजाचे मोठे नुकसान झाले नसल्याचे परराष्ट्र मंत्रालयाने सांगितले आहे. तसेच या घटनेत मोठ्या प्रमाणावर हानी झाल्याची माहिती अधिकृतपणे समोर आलेली नाही. मात्र, आंतरराष्ट्रीय पाण्यात दोन देशांच्या नौदलाच्या जहाजांमध्ये अशा प्रकारची जवळची सागरी घटना घडल्याने भारताने त्याकडे गांभीर्याने पाहिले आहे.

भारताचा पाकिस्तानला थेट इशारा

या घटनेनंतर भारताच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने पाकिस्तानच्या Charge d’Affaires यांना मंत्रालयात बोलावले. भारतीय बाजूने पाकिस्तानी नौदलाच्या वर्तनावर तीव्र आक्षेप नोंदवण्यात आला. भविष्यात अशा घटना टाळण्यासाठी पाकिस्तानच्या संबंधित अधिकाऱ्यांपर्यंत भारताची भूमिका पोहोचवावी, अशी स्पष्ट सूचना पाकिस्तानी राजनयिकांना देण्यात आली.

भारताने केवळ नवी दिल्लीतील पाकिस्तानच्या राजनयिक प्रतिनिधीसमोरच हा मुद्दा उपस्थित केलेला नाही. इस्लामाबादमधील भारतीय Charge d’Affaires यांनाही पाकिस्तानच्या परराष्ट्र मंत्रालयाकडे याच विषयावर समान निषेध नोंदवण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. त्यामुळे या घटनेचा राजनैतिक स्तरावरही औपचारिक पाठपुरावा केला जात आहे.

1991 च्या कराराचा मुद्दा ऐरणीवर

या संपूर्ण प्रकरणात भारताने 1991 मध्ये भारत आणि पाकिस्तानदरम्यान झालेल्या एका महत्त्वाच्या द्विपक्षीय कराराचा उल्लेख केला आहे. हा करार लष्करी सराव, हालचाली आणि सैन्याच्या तैनातीसंदर्भात आगाऊ माहिती देण्याशी संबंधित आहे.

परराष्ट्र मंत्रालयाच्या म्हणण्यानुसार, पाकिस्तानी नौदलाच्या जहाजाचे वर्तन या कराराच्या कलम 10 शी थेट विसंगत होते. भारताने या मुद्द्याचा उल्लेख करताना दोन्ही देशांच्या लष्करी यंत्रणांनी संबंधित करार आणि नियमांचे पालन करणे आवश्यक असल्याचे स्पष्ट केले आहे.

हा करार दोन्ही देशांमध्ये लष्करी हालचालींमुळे निर्माण होणारे गैरसमज आणि अनपेक्षित तणाव कमी करण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचा मानला जातो. त्यामुळे समुद्रात झालेल्या या घटनेच्या पार्श्वभूमीवर भारताने करारातील तरतुदींचा संदर्भ देत पाकिस्तानकडे औपचारिक निषेध नोंदवला आहे.

मोठे नुकसान टळले

या घटनेची गंभीरता असली तरी सध्या उपलब्ध अधिकृत माहितीनुसार भारतीय नौदलाच्या जहाजाचे मोठे नुकसान झालेले नाही. परराष्ट्र मंत्रालयानेही या घटनेत कोणतेही मोठे नुकसान झाले नसल्याचे स्पष्ट केले आहे. संबंधित जहाजांची किंवा घटनेतील इतर तांत्रिक तपशीलांची संपूर्ण माहिती अधिकृतपणे जाहीर करण्यात आलेली नाही.

यामुळे सध्या या घटनेकडे मुख्यतः सागरी सुरक्षेशी संबंधित घटना आणि त्यानंतर निर्माण झालेला राजनैतिक मुद्दा म्हणून पाहिले जात आहे. घटनेची नेमकी कारणे, जहाजांच्या हालचाली आणि धडकेपूर्वीची परिस्थिती याबाबत अधिकृत तपशील समोर आल्यानंतरच संपूर्ण चित्र स्पष्ट होऊ शकते.

पाकिस्तानकडून अधिकृत प्रतिक्रिया?

भारताने निषेध नोंदवल्यानंतर पाकिस्तानच्या राजनैतिक प्रतिनिधीला आपली भूमिका संबंधित अधिकाऱ्यांपर्यंत पोहोचवण्यास सांगितले आहे. उपलब्ध वृत्तांनुसार, 16 सप्टेंबरपर्यंत पाकिस्तान सरकार किंवा पाकिस्तान नौदलाकडून या घटनेबाबत सविस्तर अधिकृत सार्वजनिक प्रतिक्रिया समोर आलेली नव्हती.

दरम्यान, भारताने या प्रकरणात लष्करी किंवा इतर कोणतीही पुढील कारवाई जाहीर केलेली नसून राजनैतिक माध्यमातून आपला निषेध नोंदवला आहे. त्यामुळे पुढील काळात पाकिस्तानकडून या घटनेवर काय स्पष्टीकरण दिले जाते, याकडे लक्ष लागले आहे.

भारत-पाकिस्तान संबंधांच्या पार्श्वभूमीवर घटना महत्त्वाची

भारत आणि पाकिस्तान यांच्यातील संबंध आधीपासूनच संवेदनशील राहिले आहेत. अशा परिस्थितीत आंतरराष्ट्रीय पाण्यात दोन्ही देशांच्या नौदलाच्या युद्धनौकांमध्ये झालेली धडक ही केवळ सागरी घटना न राहता राजनैतिक पातळीवरही महत्त्वाची ठरते.

भारताने या प्रकरणात थेट पाकिस्तानच्या राजनैतिक प्रतिनिधीला बोलावून निषेध नोंदवला आहे. त्याचबरोबर इस्लामाबादमधील भारतीय राजनैतिक प्रतिनिधीलाही समान निषेध नोंदवण्याचे निर्देश दिले आहेत. मात्र, घटनेत मोठे नुकसान झाले नसल्याचे अधिकृतपणे सांगण्यात आल्याने सध्या या प्रकरणाचा केंद्रबिंदू सागरी सुरक्षेचे नियम आणि द्विपक्षीय करारांचे पालन हा आहे.

आता या घटनेबाबत पाकिस्तानकडून कोणती भूमिका मांडली जाते आणि दोन्ही देशांच्या यंत्रणांकडून पुढील काळात कोणती पावले उचलली जातात, याकडे लक्ष लागले आहे.