पुण्यात राहुल गांधींचं ‘छात्रों की गुंज’मध्ये महिला स्वातंत्र्यावर भाष्य; “महिलांना तीन चौकटीत बंदिस्त करणारा विचार चुकीचा”

काँग्रेस नेते राहुल गांधी आज पुण्यातील ‘छात्रों की गुंज’ या कार्यक्रमात सहभागी झाले. या कार्यक्रमात त्यांनी तरुणाईशी संवाद साधताना महिला सक्षमीकरण, स्वातंत्र्य, सामाजिक बंधने आणि देशाच्या भविष्यातील महिलांची भूमिका यावर सविस्तर भाष्य केले. पुण्यातील कार्यक्रमाला तरुण-तरुणींसह महिलांची मोठी उपस्थिती होती. यावेळी राहुल गांधी यांनी मनुस्मृतीचा दाखला देत महिलांच्या स्वातंत्र्याबाबत असलेल्या पारंपरिक विचारसरणीवर जोरदार टीका केली.

“भारताची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे देशातील महिला”

कार्यक्रमाच्या सुरुवातीलाच राहुल गांधी यांनी आपण आज राजकारणावर बोलणार नसल्याचे स्पष्ट केले. भारताची खरी ताकद काय आहे, असा प्रश्न आपल्याला अनेकदा विचारला जातो. त्यावर आपले स्पष्ट मत असल्याचे सांगत त्यांनी देशातील महिलांकडे भारताची सर्वात मोठी ताकद म्हणून पाहिले पाहिजे, असे मत व्यक्त केले.

“भारताची ताकद काय आहे, असं मला अनेकदा विचारलं जातं. त्याबद्दल वेगवेगळी उत्तरं मिळतात. मात्र, माझं त्यावर स्पष्ट मत आहे. देशातील 70 कोटी महिला ही भारताची सर्वात मोठी ताकद आहे,” असे राहुल गांधी म्हणाले.

महिलांच्या क्षमतेकडे केवळ त्यांच्या कौटुंबिक नात्यांच्या माध्यमातून पाहण्याऐवजी त्यांना स्वतंत्र व्यक्तिमत्त्व म्हणून स्वीकारण्याची गरज असल्याचेही त्यांनी सांगितले.

“महिलांना मुलगी, पत्नी आणि आई या तीनच चौकटीत पाहू नका”

राहुल गांधी यांनी समाजातील महिलांकडे पाहण्याच्या पारंपरिक दृष्टिकोनावर भाष्य करताना महत्त्वाचा मुद्दा उपस्थित केला. अनेकदा महिलांची ओळख ही त्यांच्या स्वतःच्या व्यक्तिमत्त्वापेक्षा कुटुंबातील नात्यांशी जोडली जाते. महिला म्हणजे कोणाची तरी मुलगी, पत्नी किंवा आई, अशी मर्यादित चौकट समाजात तयार केली जाते, असे त्यांनी म्हटले.

“महिलांना केवळ मुलगी, पत्नी किंवा आई या तीन चौकटींमध्ये पाहणं चुकीचं आहे. या भूमिका महत्त्वाच्या आहेत. त्यात कोणतीही कमीपणा नाही. पण त्या महिलेची एकमेव ओळख असू शकत नाही,” असे राहुल गांधी यांनी स्पष्ट केले.

महिलांचे वडील, पती किंवा मुलांशी नातेसंबंध असू शकतात; मात्र त्या नात्यांमुळे महिलेची स्वतंत्र ओळख ठरत नाही. प्रत्येक महिलेला स्वतःचे व्यक्तिमत्त्व, स्वतःची स्वप्ने आणि स्वतःची ओळख असल्याचे त्यांनी सांगितले.

मनुस्मृतीचा दाखला देत राहुल गांधींची टीका

महिलांच्या स्वातंत्र्याच्या मुद्द्यावर बोलताना राहुल गांधी यांनी मनुस्मृतीचा दाखला दिला. मनुस्मृतीमध्ये महिलांना आयुष्याच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांवर पुरुषांवर अवलंबून राहण्याची कल्पना मांडण्यात आल्याचे त्यांनी सांगितले.

“मनुस्मृतीने महिलांना तीन चौकटीत बसवलं. महिलांना स्वातंत्र्य नाही, असा मनुस्मृतीचा विचार आहे,” असे राहुल गांधी म्हणाले.

त्यांच्या मते, अशा प्रकारची विचारसरणी महिलांच्या स्वतंत्र अस्तित्वाला मर्यादा घालणारी आहे. बालपणी वडिलांवर, तारुण्यात पतीवर आणि वृद्धापकाळात मुलांवर अवलंबून राहण्याची संकल्पना महिलांच्या स्वातंत्र्याच्या विरोधात असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

या विचारांना त्यांनी लज्जास्पद ठरवत महिलांनी स्वतःच्या क्षमतेवर विश्वास ठेवून स्वतंत्रपणे पुढे जाण्याची गरज व्यक्त केली.

“पिंजरा तोडा; स्वतःची ओळख निर्माण करा”

पुण्यातील कार्यक्रमात राहुल गांधी यांनी महिलांना सामाजिक बंधनांमधून बाहेर पडण्याचे आवाहन केले. महिलांनी स्वतःमधील अद्वितीय क्षमता ओळखावी आणि स्वतःच्या आयुष्याचे निर्णय स्वतः घ्यावेत, असा संदेश त्यांनी दिला.

“आपल्या स्त्रिया स्वतंत्र असायला हव्यात. तुम्ही कोणावरही अवलंबून नाही. तुमचे तुमच्या वडिलांशी, नवऱ्याशी आणि मुलाशी नातेसंबंध असतात; पण तुमची ओळख त्यांच्यामुळे ठरत नाही. तुमची स्वतःची ओळख असते,” असे राहुल गांधी यांनी सांगितले.

महिलांनी स्वतःभोवती निर्माण झालेल्या सामाजिक चौकटी तोडण्याची गरज असल्याचे सांगत त्यांनी ‘पिंजरा तोडा’ असा संदेश दिला. महिलांनी शिक्षण, रोजगार, नेतृत्व आणि सामाजिक क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणावर पुढे यावे, असेही त्यांच्या भाषणातून अधोरेखित झाले.

“महिला अधिक संवेदनशील आणि दयाळू”

महिलांच्या स्वभाववैशिष्ट्यांवर भाष्य करताना राहुल गांधी यांनी पुरुषांच्या तुलनेत महिला अधिक संवेदनशील, सौम्य आणि दयाळू असल्याचे मत व्यक्त केले. त्यामुळेच भारताच्या विकासात महिलांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची असल्याचा त्यांनी पुनरुच्चार केला.

महिलांना समान संधी मिळाल्यास देशाच्या प्रगतीला मोठी चालना मिळू शकते. महिलांना निर्णय प्रक्रियेत अधिकाधिक स्थान मिळणे, त्यांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करणे आणि त्यांच्या स्वातंत्र्याला प्रोत्साहन देणे आवश्यक असल्याचे राहुल गांधी यांच्या भाषणातून स्पष्ट झाले.

तरुणींच्या भविष्यावरही राहुल गांधींचा भर

‘छात्रों की गुंज’ हा कार्यक्रम प्रामुख्याने विद्यार्थी आणि तरुणाईशी संवाद साधण्यासाठी आयोजित करण्यात आला होता. या पार्श्वभूमीवर राहुल गांधी यांनी तरुणींच्या भविष्यासंदर्भातही आपले विचार मांडले. महिलांनी स्वतःच्या क्षमता ओळखून शिक्षण आणि करिअरमध्ये पुढे जाणे गरजेचे असल्याचे त्यांनी सांगितले.

काँग्रेसचे महिलांसंदर्भातील व्हिजन मांडताना त्यांनी महिला सक्षमीकरण हा केवळ राजकीय मुद्दा नसून देशाच्या विकासाशी संबंधित विषय असल्याचे अधोरेखित केले.

कार्यक्रमापूर्वी ABVP-NSUI कार्यकर्त्यांमध्ये वाद

दरम्यान, राहुल गांधी यांच्या पुणे दौऱ्याच्या पार्श्वभूमीवर कार्यक्रमस्थळी मोठा पोलीस बंदोबस्त ठेवण्यात आला होता. कार्यक्रमाच्या आदल्या दिवशी पुण्यात ABVP आणि NSUIच्या कार्यकर्त्यांमध्ये वाद झाल्याची घटना घडली होती. त्यामुळे आजच्या कार्यक्रमादरम्यान कोणताही अनुचित प्रकार घडू नये, यासाठी सुरक्षेची विशेष खबरदारी घेण्यात आली.

काँग्रेसकडून या कार्यक्रमाची गेल्या अनेक दिवसांपासून जोरदार तयारी करण्यात आली होती. पक्षाचे अनेक वरिष्ठ नेते आणि पदाधिकारी पुण्यात दाखल झाले होते. मोठ्या संख्येने विद्यार्थी, तरुण आणि महिला कार्यक्रमाला उपस्थित राहिल्याने सभास्थळी उत्साहाचे वातावरण पाहायला मिळाले.

राजकारणापेक्षा सामाजिक मुद्द्यांवर संवाद

राहुल गांधी यांनी कार्यक्रमात सुरुवातीलाच राजकारणावर बोलणार नसल्याचे सांगितले आणि त्यानंतर महिला स्वातंत्र्य व देशाच्या भविष्यातील महिलांची भूमिका या मुद्द्यांवर लक्ष केंद्रित केले. त्यामुळे त्यांच्या भाषणाचा केंद्रबिंदू राजकीय आरोप-प्रत्यारोपांपेक्षा सामाजिक विचार आणि महिला सक्षमीकरण हा राहिला.

पुण्यातील या कार्यक्रमातून राहुल गांधी यांनी महिलांना केवळ कुटुंबातील नात्यांपुरते मर्यादित न ठेवता त्यांना स्वतंत्र व्यक्ती म्हणून पाहण्याचा संदेश दिला. मनुस्मृतीचा दाखला देत त्यांनी महिलांच्या स्वातंत्र्याला विरोध करणाऱ्या विचारसरणीवर टीका केली आणि महिलांनी सामाजिक बंधनांचा ‘पिंजरा’ तोडून स्वतःची स्वतंत्र ओळख निर्माण करावी, असे आवाहन केले. त्यामुळे ‘छात्रों की गुंज’मधील राहुल गांधींच्या भाषणातील महिला स्वातंत्र्याचा मुद्दा विशेष चर्चेत आला आहे.