राहुल गांधींची पोस्ट चर्चेत; “आधी शिवसेना, मग राष्ट्रवादी आणि आता…” म्हणत निवडणूक आयोगावर निशाणा

राहुल गांधींची पोस्ट चर्चेत; “आधी शिवसेना, मग राष्ट्रवादी आणि आता…” म्हणत निवडणूक आयोगावर निशाणा

तृणमूल काँग्रेसचे नाव आणि ‘फुले-गवत’ चिन्ह तात्पुरते गोठवल्यानंतर राहुल गांधींची भाजप आणि निवडणूक आयोगावर टीका; पक्षफुटीच्या पार्श्वभूमीवर आयोगाचा अंतरिम निर्णय

नवी दिल्ली : तृणमूल काँग्रेसच्या (TMC) पक्षनाव आणि निवडणूक चिन्हावर निवडणूक आयोगाने अंतरिम स्वरूपात निर्बंध आणल्यानंतर काँग्रेस नेते आणि लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते राहुल गांधी यांनी या निर्णयावर तीव्र प्रतिक्रिया व्यक्त केली आहे. राहुल गांधी यांनी १८ सप्टेंबर रोजी सोशल मीडिया पोस्टद्वारे भारतीय जनता पक्ष आणि निवडणूक आयोगावर आरोप केले. दरम्यान, तृणमूल काँग्रेसमधील दोन गटांकडून पक्षाच्या नाव आणि चिन्हावर दावा करण्यात आल्याने आयोगाने दोन्ही गटांना आगामी पोटनिवडणुकांसाठी स्वतंत्र नाव आणि निवडणूक चिन्ह निवडण्यास सांगितले आहे.

निवडणूक आयोगाने १७ सप्टेंबर रोजी तृणमूल काँग्रेसचे अधिकृत नाव ‘All India Trinamool Congress’ आणि पक्षासाठी राखीव असलेले ‘Flowers & Grass’ म्हणजेच फुले-गवत हे निवडणूक चिन्ह तात्पुरते गोठवण्याचा निर्णय घेतला. हा निर्णय पक्षातील अंतर्गत वाद आणि दोन प्रतिस्पर्धी गटांकडून पक्षाच्या अधिकृत ओळखीवर करण्यात आलेल्या दाव्याच्या पार्श्वभूमीवर घेण्यात आला. आयोगाच्या अंतरिम आदेशानुसार, अंतिम निर्णय होईपर्यंत दोन्ही गटांना मूळ पक्षाचे नाव आणि राखीव चिन्ह वापरता येणार नाही.

राहुल गांधींची नेमकी टीका काय?

राहुल गांधी यांनी आपल्या पोस्टमध्ये शिवसेना आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसमधील पक्षफुटीच्या प्रकरणांचा संदर्भ देत तृणमूल काँग्रेसबाबतच्या ताज्या निर्णयावर प्रश्न उपस्थित केला. त्यांच्या मते, शिवसेना, राष्ट्रवादी काँग्रेस आणि आता तृणमूल काँग्रेस या प्रकरणांमध्ये एकसारखा पॅटर्न दिसत आहे. भाजप आणि निवडणूक आयोग मिळून एखादा पक्ष फोडतात आणि त्यानंतर पक्षाचे निवडणूक चिन्ह काढून घेतले जाते, असा आरोप त्यांनी केला. हा राहुल गांधींचा राजकीय आरोप आहे; त्याची स्वतंत्र पुष्टी म्हणून या वृत्तात कोणताही निष्कर्ष मांडलेला नाही.

राहुल गांधी यांनी पुढे निवडणूक आयोगाच्या घटनात्मक भूमिकेचाही उल्लेख केला. जनतेच्या निर्णयाचे संरक्षण करणे ही आयोगाची जबाबदारी असल्याचे सांगत, आयोगाच्या कारवाईमुळे जनतेच्या कौलावर परिणाम करणाऱ्या शक्तींना मदत होत असल्याचा आरोप त्यांनी केला. ही केवळ ममता बॅनर्जी यांची किंवा तृणमूल काँग्रेसची लढाई नसून स्वतंत्र आणि पारदर्शक निवडणुकांशी संबंधित व्यापक प्रश्न असल्याचे त्यांनी आपल्या पोस्टमध्ये म्हटले आहे.

तृणमूल काँग्रेसमध्ये नेमका वाद काय?

निवडणूक आयोगाच्या म्हणण्यानुसार, तृणमूल काँग्रेसमध्ये दोन प्रतिस्पर्धी गट निर्माण झाले असून दोन्ही गट स्वतःलाच पक्षाचे अधिकृत प्रतिनिधित्व करणारा गट मानत आहेत. एका बाजूला ममता बॅनर्जी यांच्या नेतृत्वाखालील गट आहे, तर दुसऱ्या बाजूला अरूप रॉय यांच्या नेतृत्वाखालील गट असल्याचे आयोगाच्या अंतरिम आदेशासंदर्भातील वृत्तांत नमूद करण्यात आले आहे. आयोगासमोर दोन्ही बाजूंनी पक्षाच्या संघटनात्मक नियंत्रणाबाबत आणि अधिकृत पक्ष म्हणून मान्यता मिळण्याबाबत दावे मांडले आहेत.

या वादावर अंतिम निर्णय घेण्यासाठी निवडणूक आयोगाकडून सविस्तर प्रक्रिया केली जाणार आहे. निवडणूक चिन्ह (आरक्षण आणि वाटप) आदेश, १९६८ मधील कलम १५ अंतर्गत मान्यताप्राप्त राजकीय पक्षातील प्रतिस्पर्धी गटांपैकी कोणता गट अधिकृत पक्षाचे प्रतिनिधित्व करतो, याबाबत आयोग निर्णय घेऊ शकतो. सध्याचा निर्णय हा अंतिम निकाल नसून अंतरिम स्वरूपाचा आहे.

आगामी पोटनिवडणुकांवर परिणाम

निवडणूक आयोगाचा निर्णय आगामी पश्चिम बंगाल विधानसभा पोटनिवडणुकांच्या पार्श्वभूमीवर महत्त्वाचा ठरला आहे. नंदीग्राम आणि रेझिनगर या विधानसभा मतदारसंघांमध्ये ६ ऑक्टोबर रोजी पोटनिवडणूक होणार असल्याचे वृत्त आहे. दोन्ही प्रतिस्पर्धी गटांनी तृणमूल काँग्रेसच्या नावाखाली आणि पक्षाच्या पारंपरिक चिन्हावर दावा केल्यामुळे मतदारांमध्ये संभ्रम निर्माण होऊ नये आणि दोन्ही गटांना समान निवडणूक संधी मिळावी, या पार्श्वभूमीवर आयोगाने अंतरिम व्यवस्था केली आहे.

आयोगाच्या आदेशानुसार, दोन्ही गटांना नवीन नावे निवडावी लागतील. त्यांना आगामी पोटनिवडणुकांसाठी उपलब्ध असलेल्या ‘फ्री सिम्बॉल’च्या यादीतून स्वतंत्र निवडणूक चिन्हही निवडावे लागणार आहे. संबंधित प्रक्रियेनंतर दोन्ही गट स्वतंत्र ओळखीने निवडणूक लढवू शकतील.

शिवसेना आणि राष्ट्रवादीच्या वादाचा संदर्भ

तृणमूल काँग्रेसवरील आयोगाच्या निर्णयाच्या पार्श्वभूमीवर महाराष्ट्रातील शिवसेना आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसमधील पक्षफुटीचे प्रकरणही चर्चेत आले आहे. लोकसत्ताच्या वृत्तानुसार, शिवसेना पक्षनाव आणि चिन्हासंदर्भातील प्रकरणाची सर्वोच्च न्यायालयात सुनावणी सुरू असतानाच तृणमूल काँग्रेसबाबत आयोगाने घेतलेल्या निर्णयाकडे राहुल गांधी यांनी लक्ष वेधले.

शिवसेना प्रकरणात पक्षाचे नाव आणि निवडणूक चिन्ह कोणत्या गटाला द्यायचे, यावर निवडणूक आयोगाच्या पूर्वीच्या निर्णयाला आव्हान देण्यात आले आहे. सर्वोच्च न्यायालयातील सुनावणीदरम्यान या प्रक्रियेतील विविध पैलूंवर प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. त्यामुळे महाराष्ट्रातील पक्षफुटीच्या प्रकरणाशी तृणमूल काँग्रेसच्या सध्याच्या वादाची तुलना राहुल गांधी यांनी आपल्या राजकीय भूमिकेतून केली आहे.

दरम्यान, निवडणूक आयोगाच्या ताज्या निर्णयामुळे तृणमूल काँग्रेसच्या दोन्ही गटांसमोर आगामी निवडणुकांसाठी तात्पुरती नवी राजकीय ओळख उभारण्याचे आव्हान निर्माण झाले आहे. पक्षाचे पारंपरिक नाव आणि ‘फुले-गवत’ हे चिन्ह अंतिम निर्णय होईपर्यंत वापरता येणार नसल्याने पुढील निवडणूक प्रक्रियेत आयोगाकडून दिले जाणारे नवीन नाव आणि चिन्ह महत्त्वाचे ठरणार आहे. अंतिम निर्णयानंतर पक्षाच्या अधिकृत नाव आणि चिन्हाबाबतची स्थिती स्पष्ट होईल.