सायबेरियाच्या लॅबमध्ये टेस्ट ट्यूब फुटली, महिला कर्मचाऱ्याचा मृत्यू; जवळपास २०० जण क्वारंटाईन, ‘प्लेग’ची भीती

सायबेरियाच्या लॅबमध्ये टेस्ट ट्यूब फुटली, महिला कर्मचाऱ्याचा मृत्यू; जवळपास २०० जण क्वारंटाईन, ‘प्लेग’ची भीती

रशियातील सायबेरिया भागात घडलेल्या एका प्रयोगशाळेतील घटनेमुळे जगभरात चिंता निर्माण झाली आहे. इरकुत्स्क परिसरातील अँटी-प्लेग रिसर्च इन्स्टिट्यूटमध्ये काम करणाऱ्या २८ वर्षीय महिला प्रयोगशाळा कर्मचाऱ्याचा गंभीर न्यूमोनियासदृश आजारानंतर मृत्यू झाला. या मृत्यूचा संबंध प्रयोगशाळेत झालेल्या कथित दुर्घटनेशी जोडला जात आहे. काम करताना धोकादायक जिवाणू असलेली टेस्ट ट्यूब फुटल्याचा दावा विविध अहवालांमध्ये करण्यात आला आहे. मात्र, या महिलेचा मृत्यू नेमका प्लेगमुळेच झाला, याची रशियन आरोग्य अधिकाऱ्यांकडून अद्याप अधिकृत पुष्टी झालेली नाही.

या घटनेनंतर इरकुत्स्क आणि शेलेखोव परिसरात खबरदारीच्या उपाययोजना मोठ्या प्रमाणावर वाढवण्यात आल्या आहेत. मृत महिलेच्या संपर्कात आलेल्या जवळपास २०० लोकांना वैद्यकीय देखरेखीखाली ठेवण्यात आले असून काही जणांना रुग्णालयात दाखल करण्यात आले आहे. संबंधित आरोग्य सुविधांमध्ये क्वारंटाईनसदृश व्यवस्था करण्यात आली आहे. त्यामुळे स्थानिक पातळीवर भीतीचे वातावरण निर्माण झाले असून सोशल मीडियावर या घटनेची तुलना कोविड-१९च्या सुरुवातीच्या काळातील वुहानमधील परिस्थितीशी केली जात आहे.

नेमकं प्रयोगशाळेत काय घडलं?

समोर आलेल्या माहितीनुसार, इरकुत्स्क अँटी-प्लेग रिसर्च इन्स्टिट्यूटमध्ये कार्यरत असलेली २८ वर्षीय डारिया शिपिलोव्हा ही प्रयोगशाळा तंत्रज्ञ होती. धोकादायक रोगजनकांवर संशोधन आणि नमुना तपासणीशी संबंधित काम ती करत होती.

२५ सप्टेंबरच्या आसपास प्रयोगशाळेत काम करताना जिवंत जैविक सामग्री असलेली टेस्ट ट्यूब चुकून फुटल्याचे वृत्त आहे. या टेस्ट ट्यूबमध्ये प्लेगला कारणीभूत ठरणारा Yersinia pestis जिवाणू असल्याचा दावा करण्यात आला आहे. मात्र, टेस्ट ट्यूब फुटल्यामुळेच संबंधित महिला संक्रमित झाली का, याची स्वतंत्र आणि अधिकृत पुष्टी अद्याप झालेली नाही.

यानंतर तिची प्रकृती बिघडली. तिला न्यूमोनियासदृश गंभीर लक्षणे दिसू लागली आणि उपचारासाठी रुग्णालयात दाखल करण्यात आले. प्रकृती अधिक गंभीर झाल्यानंतर तिचा २ ऑक्टोबर रोजी मृत्यू झाल्याचे अहवालात नमूद करण्यात आले आहे.

मृत्यूमागे प्लेग की दुसरा आजार?

या संपूर्ण प्रकरणातील सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे मृत्यूचे नेमके कारण. काही रशियन आणि आंतरराष्ट्रीय वृत्तांमध्ये मृत्यूचा संबंध प्लेगशी जोडण्यात आला आहे. मात्र, इरकुत्स्कमधील अधिकृत आरोग्य यंत्रणेकडून परिस्थितीचे वर्णन ‘अज्ञात कारणामुळे झालेला न्यूमोनिया’ किंवा ‘विशेषतः धोकादायक संसर्गाचा संशय’ अशा स्वरूपात करण्यात आले आहे.

म्हणजेच सध्या दोन गोष्टी वेगळ्या ठेवणे आवश्यक आहे. एका बाजूला प्रयोगशाळेतील टेस्ट ट्यूब फुटल्याची आणि त्यानंतर महिला कर्मचाऱ्याची प्रकृती बिघडल्याची माहिती आहे; तर दुसऱ्या बाजूला तिचा मृत्यू प्लेगमुळे झाला असल्याची अद्याप अपुष्ट शक्यता आहे.

यामुळे सायबेरियात प्लेगचा मोठा उद्रेक झाला आहे, असे निश्चितपणे म्हणता येत नाही.

जवळपास २०० लोकांना वैद्यकीय देखरेखीखाली का ठेवले?

मृत महिला धोकादायक रोगजनकांशी संबंधित प्रयोगशाळेत काम करत असल्याने तिच्या संपर्कात आलेल्या व्यक्तींची तपासणी आणि निगराणी करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. जवळपास २०० लोकांना वैद्यकीय निरीक्षणाखाली ठेवण्यात आल्याचे वृत्त आहे.

या व्यक्तींमध्ये संबंधित प्रयोगशाळेतील कर्मचारी, रुग्णालयातील संपर्क आणि इतर संभाव्य संपर्कांचा समावेश असल्याचे सांगितले जाते. आतापर्यंत निगराणीखाली असलेल्या व्यक्तींमध्ये प्लेगची लक्षणे आढळल्याची अधिकृत माहिती समोर आलेली नाही. काही अहवालांनुसार त्यांच्या चाचण्याही निगेटिव्ह आल्या आहेत.

यामुळे प्रशासनाने संभाव्य संसर्गाची साखळी निर्माण होण्यापूर्वीच खबरदारी घेण्यावर भर दिला आहे.

‘न्यूमोनिक प्लेग’ इतका धोकादायक का?

प्लेग हा Yersinia pestis या जीवाणूमुळे होणारा संसर्गजन्य आजार आहे. त्याचे विविध प्रकार असतात. त्यापैकी फुफ्फुसांवर परिणाम करणारा न्यूमोनिक प्लेग विशेष चिंतेचा विषय मानला जातो.

न्यूमोनिक प्लेगमध्ये फुफ्फुसांवर गंभीर परिणाम होऊ शकतो आणि उपचार न मिळाल्यास स्थिती वेगाने गंभीर होऊ शकते. त्यामुळे एखाद्या व्यक्तीला या प्रकारच्या संसर्गाचा संशय आल्यास आरोग्य यंत्रणा तातडीने संपर्क शोधणे, विलगीकरण, तपासणी आणि उपचार यांसारख्या उपाययोजना करू शकते.

मात्र, प्लेगचा संशय निर्माण झाला म्हणजे तिथे मोठ्या प्रमाणावर संसर्ग पसरला आहे, असा अर्थ होत नाही. विशेषतः या प्रकरणात अद्याप मोठ्या प्रमाणावर संसर्ग झाल्याचे ठोस पुरावे समोर आलेले नाहीत.

‘वुहान पार्ट-२’ची चर्चा का?

सोशल मीडियावर या घटनेची तुलना चीनमधील वुहानशी केली जात आहे. त्यामागे प्रयोगशाळा, धोकादायक रोगजनक, एक कर्मचाऱ्याचा आजार आणि त्यानंतर करण्यात आलेल्या क्वारंटाईन उपाययोजना ही कारणे दिली जात आहेत.

मात्र, ‘वुहान पार्ट-२’ ही अधिकृत वैद्यकीय किंवा वैज्ञानिक संज्ञा नाही. सध्या ही तुलना प्रामुख्याने सोशल मीडिया आणि काही माध्यमांमधील चर्चेचा भाग आहे. या घटनेमुळे नवीन जागतिक महामारी सुरू झाली आहे, असे म्हणण्यासाठी आवश्यक पुरावे अद्याप उपलब्ध नाहीत.

कोविड-१९च्या अनुभवामुळे प्रयोगशाळेशी संबंधित कोणतीही संसर्गजन्य घटना समोर आली की जगभरात चिंता निर्माण होणे स्वाभाविक आहे. मात्र, अशा वेळी अफवा आणि पुष्टी झालेली माहिती यांच्यात फरक करणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते.

सध्या परिस्थिती काय?

रशियन आरोग्य यंत्रणा संभाव्य संसर्गाचा मागोवा घेत आहे. संपर्कात आलेल्या व्यक्तींवर लक्ष ठेवले जात आहे आणि आवश्यक ती खबरदारी घेतली जात आहे. काही ठिकाणी रुग्णालयांमध्ये क्वारंटाईन उपाययोजना करण्यात आल्या असून सार्वजनिक आरोग्य सुरक्षेच्या दृष्टीने अतिरिक्त खबरदारी घेतली जात आहे.

सध्या सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न हा आहे की मृत महिलेचा आजार नेमका कोणत्या रोगजनकामुळे झाला आणि प्रयोगशाळेतील कथित दुर्घटनेचा त्याच्याशी प्रत्यक्ष संबंध होता का. त्याचबरोबर निगराणीखाली असलेल्या व्यक्तींमध्ये पुढील काही दिवसांत कोणतीही लक्षणे दिसतात का, याकडेही आरोग्य यंत्रणेचे लक्ष आहे.

त्यामुळे सायबेरियातील ही घटना निश्चितच गंभीर आणि तपासाची गरज असलेली आहे; मात्र सध्या जगभरात प्लेगची नवी महामारी सुरू झाल्याचे कोणतेही पुष्टी झालेले पुरावे नाहीत. अधिकृत तपास, चाचण्यांचे निकाल आणि पुढील आरोग्यविषयक माहिती समोर आल्यानंतरच या घटनेचे खरे स्वरूप स्पष्ट होणार आहे.