इराणला ट्रम्प यांचा थेट इशारा; “संपूर्ण देश उद्ध्वस्त करू शकतो”, व्हाईट हाऊसमध्ये अचानक परतले

इराणला ट्रम्प यांचा थेट इशारा; “संपूर्ण देश उद्ध्वस्त करू शकतो”, व्हाईट हाऊसमध्ये अचानक परतले

अमेरिका-इराण संघर्ष निर्णायक टप्प्यावर; चर्चेचा मार्ग खुला ठेवतानाच ट्रम्प यांची कठोर भूमिका, तर इराणकडून सात अटींचा प्रस्ताव

अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्ष पुन्हा एकदा अत्यंत संवेदनशील वळणावर पोहोचला आहे. गेल्या काही महिन्यांपासून सुरू असलेल्या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणला अत्यंत कठोर इशारा दिला आहे. इराणने आपली भूमिका बदलली नाही, तर त्याचे गंभीर परिणाम होऊ शकतात, असे ट्रम्प यांनी स्पष्ट केले. फॉक्स न्यूजला दिलेल्या मुलाखतीत त्यांनी इराणबाबत निर्णय घेण्याच्या टप्प्यावर असल्याचे सांगताना, देश उद्ध्वस्त करण्यापासून आर्थिकदृष्ट्या कोलमडून टाकण्यापर्यंतच्या पर्यायांचा उल्लेख केला. 

“मी संपूर्ण देश उद्ध्वस्त करू का?” अशा आशयाची भूमिका ट्रम्प यांनी व्यक्त केली. इराणने योग्य वर्तन करणे गरजेचे आहे, अन्यथा भविष्यात मोठ्या घडामोडी घडू शकतात, असा इशाराही त्यांनी दिला. ट्रम्प यांच्या वक्तव्यामुळे अमेरिका-इराण संघर्ष पुन्हा तीव्र होण्याची शक्यता आणि त्याचे प्रादेशिक परिणाम याबाबत चर्चा सुरू झाली आहे. 

ट्रम्प यांच्यासमोर तीन पर्याय?

इराणबाबत अमेरिकेची पुढील भूमिका ठरवण्याच्या प्रक्रियेत असल्याचे ट्रम्प यांनी सांगितले. त्यांच्या वक्तव्यानुसार, इराणसोबत करार करण्याचा राजनैतिक मार्ग, आर्थिक दबाव वाढवणे किंवा लष्करी कारवाईकडे जाणे, असे पर्याय त्यांच्या समोर आहेत. मात्र, पुढील काही दिवसांत नेमका कोणता निर्णय घेतला जाईल, हे अद्याप स्पष्ट झालेले नाही.

रॉयटर्सच्या वृत्तानुसार, 20 सप्टेंबर रोजी ट्रम्प यांनी इराणशी करार न झाल्यास आर्थिक संकट किंवा सत्ताधारी नेतृत्वाच्या नाशाला सामोरे जावे लागू शकते, असा इशारा दिला. त्याच वेळी इराणचे सैन्यही अमेरिकेच्या नव्या हल्ल्याला कठोर प्रत्युत्तर देण्याची तयारी असल्याचे सांगत आहे. 

दरम्यान, ट्रम्प यांनी आपला कॅम्प डेव्हिड येथील मुक्काम अर्धवट सोडून व्हाईट हाऊसमध्ये परतण्याचा निर्णय घेतला. त्यांच्या अचानक परतण्यामुळे इराणविषयी अमेरिकेच्या प्रशासनात महत्त्वाची चर्चा सुरू असल्याचे संकेत मिळाले आहेत. मात्र, व्हाईट हाऊसच्या पुढील लष्करी किंवा राजनैतिक निर्णयाबाबत अधिकृत तपशील अद्याप समोर आलेला नाही. 

चर्चेचा मार्ग मात्र पूर्णपणे बंद नाही

ट्रम्प यांच्या कठोर वक्तव्याबरोबरच राजनैतिक चर्चेचा मार्ग खुला असल्याचेही दिसत आहे. संयुक्त राष्ट्रांच्या आमसभेच्या हाय-लेव्हल वीकच्या पार्श्वभूमीवर इराणचे राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेझेश्कियन यांच्याशी भेट किंवा चर्चा होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. अमेरिकेने याआधी इराणच्या प्रतिनिधींना संयुक्त राष्ट्रांच्या आमसभेला उपस्थित राहण्यासाठी परवानगी देण्याची घोषणा केली होती. 

यामुळे एका बाजूला अमेरिकेकडून कठोर इशारे दिले जात असताना दुसऱ्या बाजूला राजनैतिक तोडगा काढण्याची शक्यता पूर्णपणे संपलेली नाही, असे चित्र आहे.

इराणकडून अमेरिकेसमोर सात अटी

या पार्श्वभूमीवर इराणनेही अमेरिकेसोबत पुन्हा चर्चा सुरू करण्यासाठी सात अटी ठेवल्या आहेत. इराणच्या सर्वोच्च राष्ट्रीय सुरक्षा परिषदेचे सचिव मोहसेन रेझाई यांनी सांगितले की, या अटी कतारच्या मध्यस्थीमार्फत अमेरिकेपर्यंत पोहोचवण्यात आल्या आहेत. आता इराण अमेरिकेच्या उत्तराची प्रतीक्षा करत आहे. 

इराणने सर्व सात अटी सार्वजनिकपणे सविस्तर जाहीर केलेल्या नसल्या तरी त्यातील काही प्रमुख मागण्या समोर आल्या आहेत. त्यामध्ये सर्व आघाड्यांवरील युद्ध थांबवणे, अमेरिकेकडून गोठवण्यात आलेला इराणचा निधी मुक्त करणे आणि अमेरिकेची नौदल नाकेबंदी उठवणे यांचा समावेश आहे. 

कतारच्या माध्यमातून हे प्रस्ताव अमेरिकेपर्यंत पोहोचवण्यात आल्याचे इराणकडून सांगण्यात आले आहे. इराणने एकीकडे चर्चेचा मार्ग खुला ठेवला असला तरी मागण्या मान्य न झाल्यास संघर्ष अधिक तीव्र करण्याची तयारी असल्याचेही रेझाई यांनी स्पष्ट केले. त्यांनी इराण निर्णायक युद्धासाठी तयार असल्याचा इशारा दिला आहे. 

अमेरिका-इराण संघर्षाचा परिणाम केवळ या दोन देशांपुरता मर्यादित राहिलेला नाही. आखाती प्रदेशातील सुरक्षा, तेल वाहतूक आणि महत्त्वाच्या समुद्री मार्गांवर त्याचा परिणाम होत आहे. विशेषतः होर्मुझ सामुद्रधुनी आणि बाब-अल-मंदेब परिसरातील अस्थिरतेमुळे जागतिक ऊर्जा बाजारावर दबाव निर्माण झाला आहे. रॉयटर्सने दिलेल्या माहितीनुसार, या संघर्षामुळे जागतिक ऊर्जा बाजारावर मोठा परिणाम झाला असून प्रादेशिक अस्थिरता वाढली आहे. 

याशिवाय येमेनमधील इराणसमर्थित हौथी गट आणि सौदी अरेबियातील वाढता संघर्ष यामुळे परिस्थिती आणखी गुंतागुंतीची झाली आहे. त्यामुळे अमेरिका-इराणमधील पुढील निर्णयाचा परिणाम आखाती देश, तेल बाजार आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापारावरही होण्याची शक्यता आहे. 

सध्या अमेरिका आणि इराण या दोन्ही बाजूंनी कठोर भूमिका घेतल्याचे दिसत असले, तरी चर्चेची शक्यता पूर्णपणे संपलेली नाही. ट्रम्प यांनी स्वतः चर्चेचा पर्याय खुला ठेवला आहे, तर इराणने कतारमार्फत सात अटी अमेरिकेसमोर ठेवल्या आहेत. त्यामुळे पुढील काही दिवसांत वॉशिंग्टन आणि तेहरानकडून कोणती पावले उचलली जातात, याकडे आंतरराष्ट्रीय समुदायाचे लक्ष लागले आहे.