तुकाराम मुंढेंचा आता प्रोटीन पावडर आणि दारूवर फोकस; भेसळीविरोधात FDAची कडक मोहीम, ६० टक्क्यांहून अधिक भेसळ आढळल्याचा दावा

तुकाराम मुंढेंचा आता प्रोटीन पावडर आणि दारूवर फोकस; भेसळीविरोधात FDAची कडक मोहीम, ६० टक्क्यांहून अधिक भेसळ आढळल्याचा दावा

मुंबई : निकृष्ट दर्जाचे खाद्यपदार्थ आणि औषधांवर कारवाई केल्यानंतर अन्न व औषध प्रशासनाने आता न्युट्रास्युटिकल्स म्हणजेच प्रोटीन पावडर आणि इतर पोषणपूरक उत्पादने, तसेच मद्यामधील भेसळीविरोधात कारवाईचा मोर्चा वळवला आहे. अन्न व औषध प्रशासनाचे आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी यासंदर्भात महत्त्वाची माहिती दिली आहे. न्युट्रास्युटिकल्सच्या घटकांपासून ते त्यांच्या लेबलवरील दावे आणि डॉक्टरांच्या प्रिस्क्रिप्शनशिवाय होणारी विक्री यांची तपासणी सुरू असल्याचे त्यांनी सांगितले. दरम्यान, अलीकडे करण्यात आलेल्या तपासणीत मद्यामध्ये ६० टक्क्यांहून अधिक भेसळ आढळल्याचा दावा करण्यात आला असून, या प्रकरणातही कठोर कारवाई करण्याचा निर्णय घेण्यात आल्याचे मुंढे यांनी सांगितले. 

प्रोटीन पावडरचीही तपासणी होणार

न्युट्रास्युटिकल्स आणि प्रोटीन पावडरचा वापर विशेषतः तरुणांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर केला जातो. व्यायाम, शरीरयष्टी आणि पोषणाशी संबंधित विविध दावे करत अनेक उत्पादने बाजारात विकली जातात. या उत्पादनांमध्ये नेमके कोणते घटक वापरण्यात आले आहेत, त्यांचे लेबल योग्य आहे का, उत्पादनावर करण्यात आलेले आरोग्यविषयक दावे नियमांनुसार आहेत का, तसेच डॉक्टरांच्या प्रिस्क्रिप्शनशिवाय त्यांची विक्री केली जाते का, याची पडताळणी FDAकडून केली जात आहे. 

तुकाराम मुंढे यांनी सांगितले की, या सर्व बाबींची तपासणी सुरू असून येत्या काही दिवसांत संबंधित उत्पादनांवर कारवाईला सुरुवात होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे बाजारात उपलब्ध असलेल्या पोषणपूरक उत्पादनांच्या गुणवत्तेचा आणि त्यावरील माहितीचा मुद्दा पुन्हा चर्चेत आला आहे.

न्युट्रास्युटिकल्सच्या बाबतीत केवळ उत्पादनातील घटक तपासणे पुरेसे नसून, ग्राहकांना उत्पादनाबाबत कोणती माहिती दिली जाते, याकडेही प्रशासनाचे लक्ष असणार आहे. लेबलवर करण्यात येणारे दावे आणि प्रत्यक्ष उत्पादनातील घटक यांच्यात तफावत आढळल्यास त्याचीही चौकशी होऊ शकते.

मद्यामध्ये ६० टक्क्यांहून अधिक भेसळ आढळल्याचा दावा

अन्न भेसळीबरोबरच मद्यामधील भेसळीचा मुद्दाही FDAच्या रडारवर आला आहे. अलीकडे करण्यात आलेल्या तपासणीत मद्यामध्ये ६० टक्क्यांहून अधिक भेसळ आढळल्याचे तुकाराम मुंढे यांनी सांगितले. या तपासणीच्या आधारे संबंधित प्रकरणांमध्ये कारवाई करण्याचा निर्णय प्रशासनाने घेतला आहे. 

मद्यामध्ये भेसळ असल्यास त्याचा थेट परिणाम ग्राहकांच्या आरोग्यावर होऊ शकतो. त्यामुळे उत्पादनाची गुणवत्ता, त्यातील घटक आणि विक्रीसंबंधी नियमांचे पालन याची तपासणी करण्यावर भर दिला जाणार आहे. मात्र, ६० टक्क्यांहून अधिक भेसळ हा दावा कोणत्या विशिष्ट नमुन्यांवर किंवा किती नमुन्यांच्या तपासणीवर आधारित आहे, याचा सविस्तर तपशील या माहितीत देण्यात आलेला नाही.

सणासुदीतील कारवाईत मोठ्या प्रमाणात खाद्यपदार्थ जप्त

गणेशोत्सवादरम्यान FDAकडून करण्यात आलेल्या कारवाईत मोठ्या प्रमाणावर निकृष्ट दर्जाचे खाद्यपदार्थ जप्त करण्यात आल्याचेही मुंढे यांनी सांगितले. त्यांच्या माहितीनुसार, या काळात सुमारे ५० टन निकृष्ट खाद्यपदार्थ जप्त करण्यात आले. अन्न भेसळीचे प्रमाण आणि त्याचा नागरिकांच्या आरोग्यावर होणारा संभाव्य परिणाम लक्षात घेता अशा कारवायांची आवश्यकता असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. 

गणेशोत्सवाच्या काळात खाद्यपदार्थांच्या तपासणीवरून काही ठिकाणी या कारवाईचा संबंध धार्मिक उत्सवाशी जोडला गेला होता. मात्र, अन्न व औषध प्रशासनाच्या कारवाईचा मुख्य उद्देश नागरिकांना सुरक्षित आणि नियमांनुसार दर्जाचे अन्न उपलब्ध करून देणे हा असल्याचे मुंढे यांनी स्पष्ट केले. त्यांच्या मते, अन्नाच्या गुणवत्तेचा संबंध थेट मानवी आरोग्याशी आहे.

अन्न सुरक्षेचे शिक्षण पहिलीपासून देण्याची गरज

अन्न भेसळीविरोधात केवळ प्रशासनाच्या कारवाया पुरेशा नसून नागरिकांमध्ये लहान वयापासूनच जागरूकता निर्माण करण्याची गरज असल्याचेही मुंढे यांनी म्हटले. अन्न सुरक्षा हा विषय शालेय अभ्यासक्रमात समाविष्ट करून विद्यार्थ्यांना अगदी पहिलीपासून त्याबाबत माहिती देण्यात यावी, अशी भूमिका त्यांनी मांडली. 

नागरिकांनी आपण खरेदी करत असलेल्या खाद्यपदार्थांची गुणवत्ता, उत्पादनाची माहिती आणि मुदत याकडे लक्ष देणे आवश्यक असल्याचेही या पार्श्वभूमीवर सांगण्यात आले आहे. घरात साठवून ठेवलेल्या वस्तूंचीही वेळोवेळी तपासणी करण्याची गरज आहे.

तरुणांसाठीच्या खाद्यपदार्थांवरही लक्ष

FDAने यापूर्वी वेगवेगळ्या वयोगटांसाठी बाजारात उपलब्ध असलेल्या खाद्यपदार्थांवर कारवाई केली आहे. लहान मुलांसाठी उपलब्ध असलेले अन्नपदार्थ आणि शालेय विद्यार्थ्यांसाठी विकली जाणारी उत्पादने यांच्याबाबतही तपासणी करण्यात आली होती. आता तरुण वर्गाकडून मोठ्या प्रमाणावर वापरल्या जाणाऱ्या खाद्यपदार्थ आणि पोषणपूरक उत्पादनांवर लक्ष केंद्रित करण्यात येणार आहे. 

तरुणांमध्ये व्यायाम आणि शरीरयष्टीबाबत वाढलेल्या जागरूकतेमुळे प्रोटीन पावडर, सप्लिमेंट्स आणि विविध न्युट्रास्युटिकल्सचा वापर वाढला आहे. त्यामुळे या उत्पादनांमध्ये काय आहे, त्यांची विक्री कोणत्या नियमांनुसार होते आणि ग्राहकांना कोणते दावे सांगितले जातात, याची तपासणी महत्त्वाची ठरणार आहे.

केंद्रीय पातळीवरही कारवाईची दखल

महाराष्ट्रात यापूर्वी करण्यात आलेल्या काही कारवायांची केंद्रीय पातळीवरही दखल घेण्यात आल्याचे तुकाराम मुंढे यांनी सांगितले. काही प्रकरणांमध्ये केंद्रीय यंत्रणांकडून संबंधित आदेश जारी करण्यात आल्याचेही त्यांनी नमूद केले. तसेच अमेरिकेतील FDA आणि जपानमधील FDAशी संबंधित अधिकाऱ्यांनी महाराष्ट्रातील कार्यालयाला भेट देऊन चर्चा केल्याची माहितीही त्यांनी दिली. 

दरम्यान, अन्न भेसळीविरोधातील कारवाई आणखी व्यापक करण्याचा प्रशासनाचा प्रयत्न असल्याचे या घडामोडींवरून स्पष्ट होत आहे. प्रोटीन पावडर आणि इतर न्युट्रास्युटिकल्सच्या तपासणीबरोबरच मद्यातील भेसळीवरही कारवाई केली जाणार असल्याने आगामी काळात FDAच्या तपासण्यांकडे लक्ष लागले आहे.