“गुटख्याची जाहिरात करताय, तर आधी स्वतःच्या मुलांना खायला द्या”; तुकाराम मुंढेंचा कलाकारांना थेट सवाल

“गुटख्याची जाहिरात करताय, तर आधी स्वतःच्या मुलांना खायला द्या”; तुकाराम मुंढेंचा कलाकारांना थेट सवाल

शाहरुख खान, अजय देवगण आणि टायगर श्रॉफ यांना FDA ची नोटीस; “अभिनेता जाहिरातीचा केवळ चेहरा नाही, त्याचीही सामाजिक जबाबदारी” — तुकाराम मुंढे

मुंबई : गुटखा आणि पान मसाल्याच्या जाहिरातींवरून महाराष्ट्राचे अन्न व औषध प्रशासन (FDA) आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी प्रसिद्ध कलाकारांना स्पष्ट शब्दांत सुनावलं आहे. “गुटख्याची जाहिरात करत असाल, तर आधी स्वतः सेवन करा, आपल्या मुलांना खायला द्या आणि त्यांना त्याची सवय लावा; मग इतरांना ते वापरण्यास सांगा,” अशा आशयाचं परखड विधान मुंढे यांनी केलं. प्रसिद्ध व्यक्ती एखाद्या उत्पादनाची जाहिरात करताना केवळ आपला चेहरा देत नाही, तर त्या उत्पादनाचा संदेश समाजापर्यंत पोहोचवत असते, त्यामुळे तिचीही जबाबदारी आहे, अशी भूमिका त्यांनी मांडली. 

एनडीटीव्हीने आयोजित केलेल्या ‘युवा’ कार्यक्रमात मुंढे यांनी गुटखा आणि पान मसाल्याच्या जाहिरातींविरोधातील FDA च्या कारवाईबाबत भूमिका स्पष्ट केली. नुकतीच FDA ने अभिनेता शाहरुख खान, अजय देवगण आणि टायगर श्रॉफ यांना गुटखा आणि पान मसाल्याच्या जाहिरातींसंदर्भात कारणे दाखवा नोटीस बजावली होती. या नोटिशीत अशा जाहिराती न करण्याबरोबरच त्यांच्या अधिकृत सोशल मीडिया खात्यांवरून संबंधित प्रचारात्मक सामग्री हटवण्याचे निर्देश देण्यात आल्याचं लोकसत्ताच्या वृत्तात नमूद आहे. 

“दुटप्पीपणा मला आवडत नाही”

गुटखा आणि पान मसाल्याच्या जाहिरातींवर FDA ने केलेल्या कारवाईबाबत विचारण्यात आल्यानंतर तुकाराम मुंढे यांनी सार्वजनिक व्यक्तींच्या भूमिकेवर भाष्य केलं. त्यांनी दुटप्पीपणा आणि अनेक चेहरे असण्याच्या प्रवृत्तीवर टीका केली. एखाद्या व्यक्तीचं वैयक्तिक आयुष्य आणि व्यावसायिक आयुष्य यासाठी वेगवेगळे नैतिक निकष असू शकत नाहीत, असं त्यांचं म्हणणं होतं. 

मुंढे यांच्या मते, एखादा सेलिब्रिटी एखादं उत्पादन जनतेसमोर चांगलं असल्याच्या प्रतिमेसह सादर करत असेल, तर त्या प्रचाराची जबाबदारी केवळ उत्पादन कंपनीवर टाकता येणार नाही. जाहिरात करणाऱ्या व्यक्तीचीही सामाजिक जबाबदारी असते, असा मुद्दा त्यांनी मांडला.

“अभिनेता केवळ जाहिरातीचा चेहरा नाही”

एखादा अभिनेता किंवा अभिनेत्री जाहिरात मोहिमेचा केवळ चेहरा असतो आणि उत्पादनाची संपूर्ण जबाबदारी उत्पादकाची असते, हा युक्तिवाद मुंढे यांनी फेटाळून लावला. इन्फ्लुएन्सर्स आणि सार्वजनिक क्षेत्रातील प्रसिद्ध व्यक्ती केवळ जाहिरात हा त्यांचा व्यवसाय आहे, या कारणामुळे सामाजिक जबाबदारीपासून मुक्त होऊ शकत नाहीत, असं त्यांनी स्पष्ट केलं. 

त्यांनी प्रसिद्ध व्यक्तींच्या प्रभावाचाही संदर्भ दिला. मोठ्या कलाकारांकडे मोठा चाहतावर्ग असतो आणि त्यांच्या माध्यमातून एखाद्या उत्पादनाचा संदेश मोठ्या संख्येने लोकांपर्यंत पोहोचतो. त्यामुळे जाहिरात करताना उत्पादनाचा स्वरूप आणि त्याचा समाजावर होणारा संभाव्य परिणाम याचा विचार करणं आवश्यक असल्याचं त्यांच्या वक्तव्यावरून स्पष्ट होतं.

शाहरुख, अजय देवगण, टायगर श्रॉफ यांना नोटीस

महाराष्ट्र FDA ने अलीकडेच शाहरुख खान, अजय देवगण आणि टायगर श्रॉफ यांना गुटखा व पान मसाल्याच्या जाहिरातींशी संबंधित कारणे दाखवा नोटीस बजावली. नोटिशीत संबंधित जाहिराती न करण्याचे तसेच अधिकृत सोशल मीडिया खात्यांवरून जाहिरातीशी संबंधित प्रचारात्मक सामग्री हटवण्याचे निर्देश देण्यात आल्याचं वृत्तात म्हटलं आहे. 

ही कारवाई महाराष्ट्रातील तंबाखूजन्य आणि संबंधित उत्पादनांच्या जाहिराती व प्रचाराच्या संदर्भातील नियामक भूमिकेचा भाग आहे. यापूर्वीही FDA कडून प्रतिबंधित गुटखा, पानमसाला आणि तंबाखूजन्य पदार्थांच्या विक्री व वाहतुकीविरोधात कारवाया करण्यात आल्या आहेत. उदाहरणार्थ, २६ सप्टेंबर २०२६ रोजी धुळे जिल्ह्यात FDA आणि पोलिसांच्या संयुक्त कारवाईत १९.१९ लाख रुपयांचा प्रतिबंधित गुटखा, पानमसाला आणि तंबाखूजन्य पदार्थांचा साठा जप्त करण्यात आला होता. 

जाहिरात आणि सामाजिक जबाबदारीचा मुद्दा पुन्हा चर्चेत

गुटखा आणि पान मसाल्याच्या जाहिरातींमध्ये प्रसिद्ध कलाकारांचा वापर हा अनेक वर्षांपासून चर्चेचा विषय राहिला आहे. कलाकारांच्या लोकप्रियतेचा वापर करून उत्पादनाची बाजारपेठ वाढवली जाते, तर दुसरीकडे त्या उत्पादनांच्या आरोग्यावरील परिणामांबाबत प्रश्न उपस्थित होतात. अशा परिस्थितीत जाहिरात करणाऱ्या सेलिब्रिटींची भूमिका किती जबाबदार असावी, हा प्रश्न पुन्हा चर्चेत आला आहे.

तुकाराम मुंढे यांनी याच मुद्द्यावर सार्वजनिक व्यक्तींच्या जबाबदारीचा संदर्भ देत कठोर भूमिका मांडली. त्यांच्या मते, जाहिरात म्हणजे केवळ आर्थिक व्यवहार नसून त्या माध्यमातून समाजाला काहीतरी संदेश दिला जात असतो. त्यामुळे जाहिरात करणाऱ्यांनी आपल्या प्रभावाचा विचार करायला हवा.

“लोकांना काय वापरायला सांगत आहोत, याचा विचार हवा”

मुंढे यांनी मांडलेल्या भूमिकेचा केंद्रबिंदू सार्वजनिक व्यक्तींच्या प्रभावाशी संबंधित आहे. एखाद्या उत्पादनाचा प्रचार करणारी व्यक्ती लोकांना ते उत्पादन वापरण्याचा संदेश देत असेल, तर त्या संदेशामागील सामाजिक परिणामाचाही विचार होणं आवश्यक आहे. विशेषतः मोठ्या चाहतावर्ग असलेल्या कलाकारांचा तरुणांवर प्रभाव पडतो, त्यामुळे अशा जाहिरातींकडे केवळ व्यावसायिक करार म्हणून पाहता येणार नाही, अशी त्यांची भूमिका आहे. 

दरम्यान, मुंढे यांनी केलेलं विधान हे त्यांचं जाहिराती आणि सार्वजनिक व्यक्तींच्या सामाजिक जबाबदारीबाबतचं मत आहे. कलाकारांविरोधातील FDA च्या नोटिशींवरील पुढील कायदेशीर प्रक्रिया आणि संबंधित व्यक्तींची बाजू स्वतंत्रपणे समोर येणं अपेक्षित आहे.

सध्या मात्र तुकाराम मुंढे यांच्या स्पष्ट शब्दांमुळे गुटखा आणि पान मसाल्याच्या जाहिरातींचा मुद्दा पुन्हा चर्चेत आला आहे. “जाहिरात करणारा केवळ चेहरा नसतो, त्याचीही जबाबदारी असते,” हा मुद्दा त्यांनी अधोरेखित केला असून, प्रसिद्ध व्यक्तींनी व्यावसायिक जाहिराती करताना सामाजिक परिणामांचाही विचार करावा, अशी भूमिका त्यांनी मांडली आहे.