‘घटं भिन्द्यात् पटं छिन्द्यात्...’ म्हणजे नेमकं काय? विद्यानंद बापटांनी पत्रकार परिषदेत सांगितला अर्थ

गणेशोत्सवाच्या काळात सार्वजनिक ठिकाणी डीजे, लाऊडस्पीकर आणि कर्णकर्कश आवाजामुळे होणाऱ्या ध्वनीप्रदूषणाचा मुद्दा सध्या पुण्यात चांगलाच चर्चेत आहे. ध्वनीप्रदूषणाविरोधात ठाम भूमिका घेत विद्यानंद बापट यांनी गणेशोत्सवातील डीजे आणि लाऊडस्पीकरच्या वापरावर आक्षेप घेतला आहे. सार्वजनिक ठिकाणी होणाऱ्या ध्वनीप्रदूषणाला आळा घालण्यासाठी डीजे आणि लाऊडस्पीकरवर पूर्णपणे बंदी घालावी, अशी मागणी त्यांनी केली आहे. त्यांच्या या भूमिकेला काहींकडून पाठिंबा मिळत असला, तरी त्यांच्यावर टीकाही केली जात आहे.

गेल्या काही दिवसांपासून विद्यानंद बापट विविध माध्यमांना आणि पॉडकास्टना मुलाखती देत आहेत. या मुलाखतींमध्ये त्यांनी ध्वनीप्रदूषणाचा मुद्दा मांडताना संयमी आणि प्रभावी भाषेत आपली भूमिका स्पष्ट केली. त्यांच्या बोलण्यातील मराठी, संस्कृतमधील काही संदर्भ आणि विशेषतः एका संस्कृत सुभाषितामुळे सोशल मीडियावर त्यांची चर्चा सुरू झाली.

‘घटं भिन्द्यात् पटं छिन्द्यात् कुर्याद् गर्दभरोहणम्’ हे वाक्य त्यांनी बोलताना वापरले होते. या संस्कृत वाक्याचा नेमका अर्थ काय, असा प्रश्न अनेकांकडून उपस्थित केला जात होता. अखेर या शब्दांचा अर्थ खुद्द विद्यानंद बापट यांनी पत्रकार परिषदेत स्पष्ट केला.

‘घटं भिन्द्यात् पटं छिन्द्यात्...’ या वाक्याचा अर्थ काय?

विद्यानंद बापट यांनी आपल्या विविध मुलाखतींमध्ये “घटं भिन्द्यात् पटं छिन्द्यात् कुर्याद् गर्दभरोहणम्” या संस्कृत वाक्याचा उल्लेख केला होता. त्यामुळे सोशल मीडियावर या वाक्याची चर्चा रंगली होती. पत्रकार परिषदेत त्यांना याच संदर्भात प्रश्न विचारण्यात आला.

यावेळी त्यांनी या सुभाषिताचा अर्थ सविस्तरपणे सांगितला. त्यांच्या स्पष्टीकरणानुसार, हे सुभाषित अशा व्यक्तींच्या प्रवृत्तीवर उपहासात्मक भाष्य करणारे आहे, ज्यांना कोणत्याही प्रकारे सवंग प्रसिद्धी किंवा ‘चीप पब्लिसिटी’ मिळवायची असते.

बापट यांनी सांगितले की, या सुभाषितातून अशा वागण्यावर ‘सटायर’ म्हणजेच उपरोधिक भाष्य केले जाते. कोणत्याही मार्गाने लोकांचे लक्ष वेधून घेण्याची प्रवृत्ती त्यातून दाखवली जाते.

त्यांनी पुढे प्रत्येक शब्दाचा अर्थही स्पष्ट केला.

‘घटं भिन्द्यात्’ म्हणजे मातीचे मडके फोडावे.
‘पटं छिन्द्यात्’ म्हणजे कापड किंवा वस्त्र फाडावे.
तर ‘कुर्याद् गर्दभरोहणम्’ म्हणजे गाढवावर बसावे.

या सर्वांचा एकत्रित अर्थ सांगताना बापट म्हणाले की, मडके फोडावे, वस्त्र फाडावे आणि गाढवावर बसावे; म्हणजे कोणत्याही प्रकारे प्रसिद्धी मिळवण्याचा प्रयत्न करावा, असा या सुभाषिताचा उपरोधिक अर्थ आहे.

त्यामुळे आपण हा संदर्भ नेमका कोणत्या अर्थाने वापरला होता, याबाबत त्यांनी पत्रकार परिषदेत स्पष्टता दिली.

ध्वनीप्रदूषणाच्या मुद्द्यावर बापटांची ठाम भूमिका

विद्यानंद बापट गेल्या काही दिवसांपासून पुण्यातील गणेशोत्सवातील ध्वनीप्रदूषणाच्या मुद्द्यावर सातत्याने बोलत आहेत. डीजे आणि लाऊडस्पीकरच्या मोठ्या आवाजामुळे नागरिकांना होणारा त्रास तसेच ध्वनीप्रदूषणाचे परिणाम याकडे त्यांनी लक्ष वेधले आहे.

गणेशोत्सव हा उत्साह आणि श्रद्धेचा सण असला, तरी तो साजरा करताना सार्वजनिक आरोग्य आणि नागरिकांच्या हक्कांचाही विचार झाला पाहिजे, अशी त्यांची भूमिका आहे. विशेषतः कर्णकर्कश आवाजाच्या वापरावर त्यांनी आक्षेप घेतला आहे.

या भूमिकेमुळे त्यांच्यावर काही मंडळे आणि डीजे समर्थकांकडून टीका होत असल्याचेही समोर आले आहे. मात्र, टीका झाली तरी आपली भूमिका बदलणार नसल्याचे बापट यांच्या वक्तव्यांमधून दिसून येते.

मुलाखतींमधून मांडला ध्वनीप्रदूषणाचा मुद्दा

बापट यांनी विविध माध्यमांना दिलेल्या मुलाखती आणि पॉडकास्टच्या माध्यमातून ध्वनीप्रदूषणाचा प्रश्न लोकांसमोर मांडला. या चर्चांमध्ये त्यांनी कायदे, सार्वजनिक उत्सव, नागरिकांचे अधिकार आणि ध्वनीची मर्यादा या विविध मुद्द्यांवर भाष्य केले.

विशेष म्हणजे, त्यांची मांडणी करण्याची शैलीही चर्चेचा विषय ठरली. मराठी भाषेचा प्रभावी वापर, संस्कृतमधील संदर्भ आणि उपरोधिक उदाहरणे यामुळे त्यांच्या मुलाखती सोशल मीडियावर चर्चेत आल्या.

त्यातीलच ‘घटं भिन्द्यात् पटं छिन्द्यात् कुर्याद् गर्दभरोहणम्’ हा संदर्भ मोठ्या प्रमाणात चर्चिला गेला. अनेकांनी या वाक्याचा अर्थ जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला. अखेर बापट यांनीच त्याचा अर्थ स्पष्ट केल्याने या चर्चेला पूर्णविराम मिळाला.

विद्यानंद बापट नक्की कोण आहेत?

ध्वनीप्रदूषणाच्या मुद्द्यावरून राज्यभर चर्चा सुरू झाल्यानंतर अनेकांना विद्यानंद बापट यांच्याबद्दल जाणून घेण्याची उत्सुकता निर्माण झाली आहे. उपलब्ध वृत्तांनुसार, बापट हे कोणतेही मोठे राजकीय किंवा सामाजिक पद भूषवणारे व्यक्ती नाहीत. ते सामान्य कुटुंबातून आले असून खासगी क्षेत्रात काम करतात.

उपलब्ध माहितीनुसार, विद्यानंद बापट हे बीपीओ क्षेत्रात कार्यरत असून त्यांच्या कामाचा मोठा भाग घरूनच होतो. ते मूळचे रत्नागिरीचे आहेत. गेल्या काही वर्षांपासून ते पुण्यात राहत असून नारायण पेठ परिसरात त्यांचे वास्तव्य असल्याचे वृत्तांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.

त्यांचे आई-वडील रत्नागिरीत राहत असल्याचेही सांगितले जाते. त्यांचे बालपण आणि प्राथमिक शिक्षण रत्नागिरीत झाले. त्यानंतर त्यांनी मुंबई विद्यापीठातून वाणिज्य शाखेची पदवी घेतली.

पुण्यात आल्यानंतर ते विविध सामाजिक आणि पुरोगामी उपक्रमांमध्ये सहभागी होत असल्याचेही वृत्तांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.

ध्वनीप्रदूषणाविरोधातील भूमिकेमुळे राज्यभर चर्चा

गणेशोत्सव जवळ येत असताना डीजे आणि कर्णकर्कश ध्वनीविरोधात घेतलेल्या भूमिकेमुळे विद्यानंद बापट सध्या चर्चेत आले आहेत. त्यांच्या मागण्यांवरून समर्थन आणि विरोध अशा दोन्ही प्रकारच्या प्रतिक्रिया उमटत आहेत.

दरम्यान, ‘घटं भिन्द्यात् पटं छिन्द्यात् कुर्याद् गर्दभरोहणम्’ या संस्कृत वाक्याचा अर्थ काय, हा प्रश्नही त्यांच्या चर्चेचा एक महत्त्वाचा भाग ठरला होता. पत्रकार परिषदेत बापट यांनी या सुभाषिताचा शब्दशः अर्थ सांगतानाच त्यामागील उपरोधिक संदर्भही स्पष्ट केला.

आता गणेशोत्सवाच्या काळात पुण्यात डीजे, लाऊडस्पीकर आणि ध्वनीप्रदूषणाबाबत प्रशासन कोणती भूमिका घेते आणि बापट यांच्या मागण्यांवर पुढील काळात काय चर्चा होते, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.